Axad, May 17, 2026 (Baidoa Online) -Baarlamaanka Xorta ah ee Soomaaliya ayaa Dowladda Turkiga ku eedeeyay inay si toos ah u faragelinayso arrimaha gudaha ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyagoo ka digay in saameynta sii kordheysa ee shisheeye ay khatar gelin karto madaxbannaanida iyo nidaamka dastuuriga ah ee dalka.
Bayaan ay soo saareen xubnaha Baarlamaanka Xorta ah ayaa lagu sheegay inay ka walaacsan yihiin waxa ay ku tilmaameen kororka saameynta siyaasadeed ee Turkiga ku leeyahay Soomaaliya. Xildhibaannadu waxay sheegeen in saameyn kasta oo toos ah oo dowlad shisheeye ku yeelato hay’adaha siyaasadeed ama go’aannada hoggaanka Soomaaliya ay dhaawacayso madax-bannaanida qaranka.
Eedeymahan ayaa kusoo beegmaya xilli Soomaaliya ay ka socdaan dooddo siyaasadeed oo la xiriira dib-u-habeynta dastuurka, hannaanka doorashooyinka iyo mustaqbalka nidaamka dowladnimada dalka. Dowladda Turkiga weli kama aysan jawaabin eedeymaha loo jeediyay.
Sida lagu sheegay bayaanka, Baarlamaanka Xorta ah wuxuu carrabka ku adkeeyay in Soomaaliya ay tahay dal madax-bannaan oo leh awood buuxda oo uu ku maamulo arrimihiisa gudaha iyo xiriirradiisa caalamiga ah.
Xildhibaannadu waxay sheegeen in go’aannada ku saabsan maamulka dalka, siyaasadda qaranka iyo arrimaha dastuuriga ah ay tahay inay ku ekaadaan hay’adaha Soomaaliyeed oo keliya.
Waxay sidoo kale qireen in Soomaaliya iyo Turkiga ay leeyihiin xiriir muddo dheer soo jiray, isla markaana Ankara ay door muuqda ka qaadatay dib-u-dhiska Soomaaliya sannadihii la soo dhaafay.
Si kastaba ha ahaatee, waxay ku adkaysteen in xiriirka labada dal uu ku salaysnaado is-ixtiraam, hufnaan iyo aqoonsi buuxa oo lagu tixgelinayo madaxbannaanida Soomaaliya. Waxay intaa ku dareen in iskaashiga caalamiga ah uu xoojinayo hay’adaha Soomaaliyeed halkii uu ka abuuri lahaa ku-tiirsanaan siyaasadeed ama saameyn dibadeed.
Baarlamaanka Xorta ah ayaa sidoo kale ugu baaqay Dowladda Federaalka Soomaaliya inay dib u eegis ku sameyso heshiisyada iyo iskaashiyada istiraatiijiga ah ee ay la leedahay dowladaha shisheeye si loo xaqiijiyo inay waafaqsan yihiin danaha shacabka Soomaaliyeed iyo dastuurka dalka.
Ilaa hadda Dowladda Federaalka Soomaaliya kama aysan soo saarin war rasmi ah oo ku saabsan eedeymaha iyo walaacyada ay muujiyeen xubnaha Baarlamaanka Xorta ah.
Dowladda Turkiga sidoo kale weli kama aysan jawaabin bayaankaas.
Turkiga ayaa muddo dheer ka mid ahaa saaxiibbada ugu dhow ee Soomaaliya, isagoo taageero ballaaran ka geysta dhinacyada amniga, horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha, waxbarashada, caafimaadka iyo gargaarka bani’aadannimo.
Ankara ayaa sidoo kale maalgelisay mashaariic badan oo laga hirgeliyay Soomaaliya, kuwaas oo ay ka mid yihiin waddooyin, xarumo caafimaad, dhismayaal dowladeed iyo tababarka ciidamada ammaanka Soomaaliyeed.
Eedeymahan ayaa kusoo beegmaya xilli ay sii kordhayaan doodaha la xiriira doorka ay dowladaha shisheeye ku leeyihiin siyaasadda iyo maamulka Soomaaliya.
Siyaasiyiin, ururrada bulshada rayidka ah iyo falanqeeyayaal ayaa marar badan ka hadlay baahida loo qabo in la ilaaliyo madax-bannaanida qaranka iyadoo isla markaasna laga faa’iideysanayo taageerada caalamiga ah.
Qaar ka mid ah dhinacyada siyaasadda ayaa aaminsan in iskaashiga caalamiga ahi uu muhiim u yahay amniga iyo horumarka dalka, halka kuwo kalena ay ka digayaan in saameyn dibadeed oo xad-dhaaf ah ay wiiqi karto awoodda hay’adaha Soomaaliyeed.
Xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga ayaa si weyn u xoogeystay tan iyo sanadkii 2011 markii Turkigu door muuqda ka qaatay gurmadkii bani’aadannimo ee abaaraha iyo macluusha Soomaaliya.
Tan iyo waqtigaas, Turkigu wuxuu noqday mid ka mid ah saaxiibbada ugu waaweyn ee Soomaaliya, isaga oo taageero ka geysta dhinacyo badan oo ay ka mid yihiin horumarinta dhaqaalaha, caafimaadka, waxbarashada, ganacsiga iyo amniga.
Si kastaba ha ahaatee, doodaha ku saabsan saameynta shisheeye ee Soomaaliya ma ahan kuwo cusub, waxaana marar kala duwan walaac laga muujiyay doorka ay ciyaaraan quwadaha iyo dowladaha caalamiga ah ee ku lugta leh arrimaha Soomaaliya.
Eedeymaha cusub ee Baarlamaanka Xorta ah ayaa dib u soo nooleeyay doodda ku saabsan sida Soomaaliya ay u dheellitiri karto taageerada caalamiga ah iyo ilaalinta madax-bannaanideeda.
Arrintan ayaa saameyn ku yeelan karta doodaha mustaqbalka ee ku saabsan heshiisyada dibadda, iskaashiga amniga iyo mashaariicda horumarineed ee ay Soomaaliya la leedahay waddamada saaxiibka la ah.
Iyadoo Soomaaliya ay ku jirto marxalad dib-u-dhis dowladeed iyo isbeddello siyaasadeed, ilaalinta madaxbannaanida qaranka iyo xoojinta hay’adaha dowladda ayaa weli ah arrimo muhiim ah oo horyaalla hoggaanka dalka.
Lama oga in eedeymahan ay horseedi doonaan tallaabooyin rasmi ah oo dowladda ka timaada, balse waxay u muuqdaan kuwo sii xoojin doona doodaha ku saabsan xiriirka Soomaaliya iyo saameynta dowladaha shisheeye ee arrimaha gudaha dalka.