MUQDISHO, Soomaaliya — Sebtembar 19, 2026 — Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, oo ah isbahaysi mucaarad ah, ayaa Qaramada Midoobay iyo saaxiibada caalamiga ah ka dalbaday inay fududeeyaan wada-hadal loo dhan yahay oo ay yeeshaan dhinacyada siyaasadda Soomaaliya, iyagoo ka digay in khilaafka taagan uu halis ku yahay dowladnimada, xasilloonida iyo midnimada dalka.

Golaha ayaa codsigan ku sheegay warqad uu u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, ka hor fadhiga Golaha Guud ee Qaramada Midoobay. Waxay ku baaqeen in beesha caalamku qaadato door dhexdhexaadin ah, isla markaana ay dammaanad ka noqoto hirgelinta heshiis kasta oo ay gaaraan dhinacyada Soomaalida.

Mucaaradku waxay sheegeen inay walaacooda la wadaageen saaxiibada caalamiga ah, iyagoo ku eedeeyay dowladda federaalka inay waddo go’aanno siyaasadeed oo aan haysan wadatashi iyo heshiis qaran oo ku filan. Golaha Mustaqbalka ayaa sheegay in loo baahan yahay xal ay taageerto beesha caalamku si looga hortago in khilaafku sii fido.

Warqadda, goluhu wuxuu ku eedeeyay Madaxweyne Xasan Sheekh inuu u dhaqmay si aan xilkasnimo siyaasadeed ku filan lahayn, wuxuuna ku tilmaamay inuu yahay hoggaamiye muddo xileedkiisu dhammaaday. Arrintaasi waa mowqifka mucaaradka, waxaana ka aragti duwan dowladda federaalka iyo taageerayaasheeda, kuwaas oo ku doodaya in wax-ka-beddellada dastuuriga ah ee la ansixiyay ay saldhig sharci u yihiin jadwalka cusub.

Dowladda Federaalka Soomaaliya weli si rasmi ah ugama jawaabin warqadda cusub ee Golaha Mustaqbalka xilliga la daabacayay warbixintan.

Codsigan ayaa imanaya xilli Soomaaliya ay weli isku khilaafsan yihiin saldhigga sharci, waqtiga iyo hannaan-doorashada mustaqbalka, iyo sidoo kale xiriirka awood-qaybsiga ee u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada.

Golaha Mustaqbalka ayaa dalbaday wada-hadal Soomaali hoggaaminayso oo ay ka qeybgalaan dowladda federaalka, mucaaradka, dowlad-goboleedyada iyo daneeyayaasha kale ee siyaasadeed. Waxa uu sheegay in dhexdhexaadin caalami ahi ay tahay in lagu lammaaniyo dammaanad cad oo ku saabsan fulinta heshiiska.

Goluhu wuxuu sheegay in dammaanadaha noocan ahi ay muhiim yihiin, maadaama heshiisyadii siyaasadeed ee hore marar badan ay la kulmeen dib-u-dhac, fasiraado kala duwan ama hirgelin aan isku mid ahayn.

Khilaafka hadda taagan wuxuu qayb ka yahay loollan weyn oo ku saabsan sharciyadda siyaasadeed, kaas oo sii xoogaystay tan iyo markii baarlamaanku ansixiyay wax-ka-beddello dastuur oo dhacay bishii Maarso.

Wax-ka-beddelladaasi waxay dejinayaan muddo shan sano ah oo madaxweyne iyo baarlamaan, waxayna la xiriiraan hannaan doorasho toos ah. Hase yeeshee, siyaasiyiin mucaarad ah iyo qaar ka mid ah maamullada dowlad-goboleedyada ayaa diiday habkii wax-ka-beddellada loo ansixiyay, iyagoo sheegay inuusan jirin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.

Dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa dhankeeda difaacday dib-u-habaynta dastuurka iyo doorashada, iyadoo ku tilmaantay tallaabo muhiim u ah in Soomaaliya ka gudubto nidaamka doorasho dadban ee ku saleysan awood-qaybsiga beelaha, una gudubto nidaam doorasho oo cod iyo qof ku dhisan.

Mucaaradka, si kastaba, waxay qabaan in isbeddel kasta oo weyn oo lagu sameeyo dastuurka iyo nidaamka doorashada uu u baahan yahay heshiis ay wada gaaraan dhammaan dhinacyada siyaasadda iyo dowlad-goboleedyada.

Khilaafka Dastuurka iyo Doorashooyinka

Soomaaliya waxay doorashooyinka u qabatay qaab dadban tan iyo burburkii dowladdii dhexe 1991-kii, iyadoo odayaasha dhaqanka iyo ergooyinka beeluhu door muuqda ku lahaayeen xulista xildhibaannada, kuwaas oo markaas doorta madaxweynaha.

Dowladda federaalka waxay bilowday geeddi-socodka dib-u-eegista dastuurka sannadkii 2024. Baarlamaanka ayaa bishii Maarso 2024 ansixiyay wax-ka-beddello lagu sameeyay afarta cutub ee hore ee dastuurka ku-meel-gaarka ah, kuwaas oo ay ka mid ahaayeen doorasho qof iyo cod ah, nidaam xisbiyo badan iyo muddo shan sano ah oo madaxweyne iyo baarlamaan ah, sida ku xusan diiwaanka dastuuriga ah ee xafiiska Ra’iisul Wasaaraha.

Hannaankaasi wuxuu dhaliyay khilaaf siyaasadeed. Puntland waxay 2024-kii sheegtay inay ka baxday ku dhaqanka nidaamka federaalka ilaa laga gaaro heshiis dastuur oo loo dhan yahay, iyadoo ku doodday in wax-ka-beddellada aan lagala tashan si ku filan. Jubbaland ayaa iyaduna diidday qaybo ka mid ah ajandaha siyaasadeed iyo doorasho ee Muqdisho.

Khilaafku wuxuu sii adkaaday bishii Maarso 2026, markii baarlamaanku ansixiyay wax-ka-beddello kale oo saameyn kara waqtiga doorashooyinka iyo muddada xilka madaxweynaha. Reuters ayaa markaas werisay in falanqeeyayaal iyo xildhibaanno mucaarad ah ay su’aal geliyeen fasiraadda isbeddellada, halka dowladda ay ku tilmaantay qayb ka mid ah dhammaystirka geeddi-socodkii dastuuriga ahaa.

Golaha Mustaqbalka wuxuu ku adkaystay in aan Soomaaliya loo gudbin hannaan doorasho oo cusub iyada oo aan la helin heshiis siyaasadeed. Golaha ayaa hore u soo bandhigay hindise ku saabsan doorasho toos ah oo ku-meel-gaar ah, kaas oo isku dayaya inuu isu dheellitiro qof iyo cod iyo damaanado ku-meel-gaar ah oo la xiriira awood-qaybsiga beelaha.

Xiisadihii Siyaasadeed ee Hore

Khilaafka maanta taagan wuxuu daba socdaa taariikh ay Soomaaliya ku soo noqnoqdeen muranno la xiriira doorashooyinka iyo muddo-xileedyada.

Sannadkii 2021, muran ka dhashay habka doorashada iyo muddo-kordhin ayaa sababay isku dhacyo hubeysan oo ka dhacay qaybo ka mid ah Muqdisho. Cadaadis caalami ah iyo wada-hadallo siyaasadeed ayaa ugu dambeyn gacan ka geystay in xal laga gaaro khilaafkaas, taas oo suuragelisay in la sii wado doorashadii dadbanayd ee dib u dhacday.

Bishii Juun ee sanadkan, isku dhacyo ayaa mar kale ka dhacay Muqdisho, iyadoo ciidamada dowladda iyo ciidamo lala xiriiriyay siyaasiyiin mucaarad ah ay isku hor-fariisteen ka hor bannaanbax qorshaysnaa. Dowladda ayaa sheegtay inay dib u soo celisay amniga, halka xubno mucaarad ahi ay ku eedeeyeen ciidamada ammaanka inay beegsadeen taageerayaashooda. Reuters ayaa werisay in Qaramada Midoobay, Midowga Afrika iyo hay’ado goboleed ay ku baaqeen wada-hadal kadib rabshadahaas.

Codsiga cusub ee Golaha Mustaqbalka wuxuu dib u iftiiminayaa kaalinta saaxiibada caalamiga ah, kuwaas oo muddo dheer taageerayay dowlad-dhiska, amniga iyo geeddi-socodka doorashooyinka Soomaaliya.

Cadaadiska Amniga iyo Dowlad-dhiska

Khilaafka siyaasadeed wuxuu socdaa xilli Soomaaliya ay weli wajahayso khatarta Al-Shabaab, oo sii haysata awoodda ay weerarro uga fulin karto Muqdisho iyo magaalooyin kale, inkasta oo ay socdaan hawlgallo ay fuliyaan ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika.

Kala aragti duwanaanta siyaasadeed waxay saameyn kartaa iskaashiga u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada, xilli ay socoto isbeddel ku yimaada taageerada caalamiga ah ee Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya

Maraykanka ayaa toddobaadkan oggolaaday in Qaramada Midoobay la siiyo sannad dheeraad ah oo lagu soo afjarayo taageeradeeda hawlgalka Midowga Afrika, iyadoo la tixgelinayo xaaladda nugul ee siyaasadda iyo amniga Soomaaliya.

Weli lama oga in dowladda federaalka ay jawaab rasmi ah ka bixin doonto warqadda Golaha Mustaqbalka ama ay aqbali doonto wada-hadal ay dhexdhexaadiyaan dhinacyo caalami ah.

Kulamada Golaha Guud ee Qaramada Midoobay waxay siin karaan dhinacyada Soomaalida fursad ay kula kulmaan saaxiibada caalamiga ah. Hase yeeshee, heshiis waara wuxuu ku xirnaan doonaa wada-xaajood ay galaan dhinacyada Soomaalida.

Arrimaha weli taagan waxaa ka mid ah waqtiga doorashada, qaabka doorashada tooska ah, xaaladda wax-ka-beddellada dastuurka iyo doorka dowlad-goboleedyada ee geeddi-socodka siyaasadeed ee dalka.

Khilaafka siyaasadeed wuxuu hadda si toos ah ula xiriiraa kalsoonida lagu qabo geeddi-socodka doorashada Soomaaliya. Haddii aan heshiis laga gaarin xeerarka doorashada iyo awoodda dastuuriga ah, dhinacyada is haya waxay sii wadi karaan inay is qabtaan sharciyadda, taas oo adkeyn karta maamulka iyo wada-shaqeynta amniga.

Dalabka mucaaradka ee ku saabsan dhexdhexaadin Qaramada Midoobay taageerto wuxuu muujinayaa kalsooni-darro sii kordheysa oo u dhexeysa dhinacyada. Dhex-dhexaadinta caalamku waxay ka caawin kartaa fududeynta wada-hadalka, balse ma beddeli karto heshiis gudaha ah oo ay aqbalaan dowladda federaalka, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyada.