MUQDISHO, Soomaaliya — Luulyo 9, 2026 -Dhaqaalaha Soomaaliya ayaa wajahaya caqabado isa soo taraya iyadoo khilaafaadka siyaasadeed ee muddada dheer socday, hoos u dhaca taageerada caalamiga ah iyo maalgashi gaabis noqday ay saameyn ku yeesheen kalsoonida ganacsatada iyo dhaqdhaqaaqa ganacsiga dalka.

Khubarada dhaqaalaha ayaa sheegaya in inkasta oo ganacsiga gaarka loo leeyahay uu weli yahay laf-dhabarta dhaqaalaha Soomaaliya, haddana hubanti la’aanta siyaasadeed ay sababtay in shirkado badan dib u dhigaan qorshayaashooda ballaarinta, halka qaar kalena ay bilaabeen inay maalgashi ku fidiyaan dalal kale oo gobolka ah.

Ganacsato iyo falanqeeyayaal dhaqaale ayaa sheegay in jawiga siyaasadeed ee aan degganayn uu hoos u dhigay kalsoonidii maalgashiga gudaha.

Inkastoo aysan jirin tiro rasmi ah oo dowladda soo saartay oo muujinaysa inta shirkadood ee dalka ka guurtay, xubno ka tirsan bulshada ganacsiga ayaa sheegaya in ganacsato Soomaaliyeed ay ballaariyeen ama qayb ka mid ah maalgashigooda u wareejiyeen magaalooyinka Nairobi, Addis Ababa, Qaahira, Kampala iyo Kuala Lumpur.

Ganacsatada ayaa sababaha ugu waaweyn ku sheegay helitaanka nidaamyo sharci oo deggan, adeegyo bangiyeed oo horumarsan, suuqyo waaweyn iyo hubanti siyaasadeed oo ka wanaagsan tan Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, khubaradu waxay xusayaan in ganacsato badan aysan gebi ahaanba ka bixin Soomaaliya balse ay maalgashigooda u kala qeybiyeen gudaha iyo dibaddaba si ay u yareeyaan khataraha ganacsi.

Kobaca Dhaqaalaha oo Gaabis Noqday

Sida ay sheegtay Bangiga Adduunka (World Bank), kobaca dhaqaalaha Soomaaliya ayaa hoos u dhacay sannadihii u dambeeyay iyadoo dalka uu wajahayo caqabado isbiirsaday.

Hay’addu waxay qiyaastay in kobaca dhaqaaluhu uu gaaray ku dhowaad saddex boqolkiiba sannadkii 2025, iyadoo hoos uga dhacday heerarkii sanadihii ka horreeyay.

Bangiga Adduunka ayaa sababaha ugu waaweyn ku tilmaamay yaraanshaha gargaarka dibadda, saameynta isbeddelka cimilada, hoos u dhaca maalgashiga gaarka loo leeyahay iyo daciifnimada dhaqaalaha gudaha.

Sidoo kale, Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF) ayaa ka digay in hubanti la’aanta siyaasadeed iyo amni darrada ay weli yihiin khataro waaweyn oo saamayn kara kobaca dhaqaalaha Soomaaliya.

Wareegga Lacagta oo Hoos u Dhacay

Ganacsatada yaryar iyo kuwa dhexe ee ka howl gala Muqdisho iyo magaalooyinka kale ayaa sheegay in awoodda wax iibsiga shacabka ay hoos u dhacday marka loo eego sanadihii hore.

Khubarada dhaqaalaha ayaa sheegaya in marka shirkaduhu hakad geliyaan maalgashiga ama dib u dhigaan mashaariic cusub, ay si toos ah u yaraadaan shaqooyinka cusub, dakhliga qoysaska iyo wareegga lacagta ee suuqyada.

Tani waxay saameyn ku yeelan kartaa ganacsiga tafaariiqda, dhismaha, gaadiidka iyo adeegyada kale ee dhaqaalaha laf-dhabarta u ah.

Shaqo La’aanta oo Weli Ah Caqabadda Ugu Weyn

Soomaaliya waxay leedahay bulsho aad u da’yar, iyadoo kumannaan dhalinyaro ah sanad kasta ka qalin jebiya jaamacadaha iyo xarumaha farsamada.

Si kastaba ha ahaatee, fursadaha shaqo ayaa weli aad uga yar tirada dhalinyarada suuqa shaqada soo galaya.

Khubarada ayaa sheegaya in inta badan shaqaalaha Soomaaliyeed ay ku jiraan shaqooyin aan rasmi ahayn, halka qaybta gaarka loo leeyahay ay weli wajahdo caqabado ay ka mid yihiin maalgelin xaddidan, kaabeyaasha dhaqaalaha oo liita iyo xaaladaha amniga.

Hubanti La’aanta Siyaasadeed iyo Kalsoonida Maalgashiga

Dhaqaale-yahannadu waxay isku raacsan yihiin in xasilloonida siyaasadeed ay door muhiim ah ka ciyaarto soo jiidashada maalgashiga gudaha iyo kan dibadda.

Muddooyinkii dambe Soomaaliya waxaa ka jiray khilaafyo la xiriira arrimaha doorashooyinka, dib-u-eegista dastuurka iyo xiriirka Dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah Dowlad Goboleedyada.

Khubaradu waxay sheegayaan in xaalad kasta oo sii dheeraata oo aan xal laga gaarin ay dib u dhigto go’aannada maalgashiga isla markaana yareyso kalsoonida ganacsatada.

Gargaarka Caalamiga ah oo Hoos u Dhacay

Hoos u dhaca taageerada caalamiga ah ayaa sidoo kale sii kordhiyay culayska saaran dhaqaalaha Soomaaliya.

Bangiga Adduunka iyo IMF ayaa sheegay in yaraanshaha maalgelinta deeqaha dibadda uu saameyn ku yeelan karo adeegyada bulshada iyo dhaqaalaha guud, iyadoo baahiyaha bani’aadantinimo ay weli yihiin kuwo aad u sarreeya.

Dhanka kale, abaaraha iyo fatahaadaha soo noqnoqda ayaa sii dhaawacay wax-soo-saarka beeraha iyo xoolaha.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay inay sii waddo dib-u-habaynta dhaqaalaha, kobcinta dakhliga gudaha iyo dadaallada lagu soo jiidanayo maalgashiga.

Mas’uuliyiintu waxay sheegeen in dowladdu mudnaan siinayso hagaajinta maamulka maaliyadda, horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha iyo xoojinta amniga si loo abuuro jawi wanaagsan oo ganacsiga ku habboon.

Hay’adaha maaliyadeed ee caalamiga ah ayaa dhankooda soo dhaweeyay dib-u-habaynta dhaqaalaha Soomaaliya, balse waxay carrabka ku adkeeyeen in kobaca waara uu ku xirnaan doono xasillooni siyaasadeed iyo hay’ado dowladeed oo awood leh.

Muddo ka badan labaatan sano, ganacsiga gaarka loo leeyahay ayaa noqday tiirka ugu weyn ee dhaqaalaha Soomaaliya.

Qaybaha isgaarsiinta, adeegyada lacagaha elektaroonigga ah, dhoofinta xoolaha, gaadiidka iyo ganacsiga ayaa si weyn u kobcay inkastoo ay jireen caqabado amni iyo kuwo siyaasadeed.

Bangiga Adduunka iyo IMF ayaa muddo dheer ku celcelinayay in shaqo-abuurka, kobcinta ganacsiga gaarka loo leeyahay iyo xoojinta hay’adaha dowladdu ay yihiin furayaasha horumarka dhaqaale ee Soomaaliya.

Khubarada dhaqaalaha ayaa indhaha ku haya sida ay u socdaan wadahadallada siyaasadeed iyo go’aannada maalgashiga bilaha soo socda.

Waxay sheegayaan in haddii la gaaro heshiisyo siyaasadeed oo waara iyo jawi maalgashi oo la isku halayn karo, ay suuragal tahay in dib loo soo nooleeyo maalgashigii hakadka galay, lana abuuro shaqooyin cusub oo kor u qaada wareegga dhaqaalaha dalka.

Dhaqaalaha Soomaaliya wuxuu si weyn ugu tiirsan yahay ganacsiga gaarka loo leeyahay, xawaaladaha ay soo diraan qurba-joogta iyo taageerada beesha caalamka. Hoos u dhac kasta oo ku yimaadda kalsoonida maalgashigu wuxuu si toos ah u saameyn karaa shaqo-abuurka, dakhliga qoysaska iyo kobaca dhaqaalaha.

Wararka sheegaya in qaar ka mid ah ganacsatada Soomaaliyeed ay maalgashi u wareejiyeen dalal deris ah waxay muujinayaan in shirkaduhu ay raadinayaan suuqyo leh xasillooni iyo hubanti sharci. Hase yeeshee, ma jiraan tirokoob rasmi ah oo caddeynaya baaxadda arrintan ama muujinaya in sababta keliya ay tahay khilaafka siyaasadeed.

Bangiga Adduunka iyo IMF waxay ku adkeysanayaan in mustaqbalka dhaqaalaha Soomaaliya uu ku xirnaan doono xasilloonida siyaasadeed, joogtaynta dib-u-habaynta dhaqaalaha, kor u qaadista kalsoonida maalgashadayaasha iyo horumarinta hay’adaha dowladda.

Muwaadiniinta Soomaaliyeed, kobaca dhaqaaluhu wuxuu si toos ah ula xiriiraa helitaanka shaqooyin cusub, kororka dakhliga qoysaska iyo hagaajinta heerka nololeed, taasoo ka dhigaysa xasilloonida siyaasadeed mid muhiim u ah horumarka dalka