BAYDHABO, Soomaaliya — Agoosto 29, 2026 — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa lagu soo warramayaa inay ciidamo iyo hub dheeraad ah diyaarad ku geysay Baydhabo, xilli xoogag daacad u ah Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Cabdicasiis Xasan Maxamed “Laftagareen” ay xoojinayaan fariisimahooda duleedka magaalada, taasoo dhalisay cabsi laga qabo iska horimaad cusub oo salka ku haya gacan-ku-haynta caasimadda maamulka.

Saddex diyaaradood oo ka yimid Muqdisho

Ilo amni ayaa sheegay in saddex diyaaradood, oo mid kasta qaadi karta qiyaastii 30 rakaab ah, ay Muqdisho ka yimaadeen, kuna degeen Baydhabo iyagoo sida askar iyo sahay militari.

Ciidamada xoojinta ah ayaa la sheegay in loo diray taageeridda xoogagga difaacaya maamulka lala xiriirinayo Guddoomiyaha Golaha Shacabka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur “Aadan Madoobe.”

Tirada rasmiga ah ee askarta lagu qaaday diyaaradaha lama xaqiijin. Sidoo kale, lama hayo faahfaahin ku saabsan tirada iyo noocyada hubka la geeyay magaalada.

Dowladda Federaalka Soomaaliya si rasmi ah uma xaqiijin duullimaadyada, mana aysan caddeyn muddada ciidamadu joogi doonaan Baydhabo. Dhaqdhaqaaqa ciidamada iyo hubka si madax-bannaan looma xaqiijin.

Ciidamada federaalka ayaa hadda gacanta ku haya Baydhabo iyo dhowr goobood oo istaraatiiji ah oo ku yaalla gudaha iyo hareeraha magaalada. Ciidamada daacadda u ah Laftagareen ayaa lagu soo warramayaa inay ku sugan yihiin fariisimo ku yaalla duleedka Baydhabo.

Itoobiya oo la sheegay inay dhexdhexaad ka noqotay khilaafka

Daabulista ciidamada federaalka ayaa la sheegay inay timid kaddib markii Itoobiya ay go’aansatay inaysan taageerin dhinacna labada dhinac ee isku haya sharciyadda hoggaanka Koonfur Galbeed, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal u ah wadahadallada gobolka.

Ilaha ayaa ku andacooday in mas’uuliyiinta federaalku ay taageero ka codsadeen ciidamada Itoobiya ee ku sugan gobolka si ay uga qayb qaataan difaaca Baydhabo iyo maamulka lala xiriirinayo Aadan Madoobe. Itoobiya ayaa lagu soo warramayaa inay diidday inay la safato midkood labada garab siyaasadeed.

Mas’uuliyiinta Itoobiya si rasmi ah uma xaqiijin in codsi noocaas ah loo gudbiyay. Sidoo kale, ma aysan soo saarin war faahfaahsan oo ku saabsan mowqifkooda ku aaddan dhinacyada isku haya Koonfur Galbeed.

Itoobiya ayaa muddo dheer saameyn amni iyo mid siyaasadeed ku lahayd Koonfur Galbeed. Ciidamadeedu waxay qaybo ka mid ah maamulka uga hawlgaleen howlgalladii kala dambeeyay ee Midowga Afrika iyo heshiisyo amni oo laba geesood ah oo ay la galeen Soomaaliya.

Ciidamada Laftagareen oo helaya askar kasoo goosatay Baydhabo

Ciidamada Daraawiishta Koonfur Galbeed ee daacadda u ah Laftagareen ayaa lagu soo warramayaa inay qaabileen askar kasoo goosatay cutubyo ku sugnaa gudaha Baydhabo, sida ay sheegeen ilo amni iyo ilo ku dhow garabka kasoo horjeeda dowladda federaalka.

Ciidamadan ayaa sidoo kale la sheegay inay heleen hub dheeraad ah, oo ay ku jiraan saanad culus, xilli ay xoojinayaan fariisimahooda ku hareeraysan caasimadda maamulka.

Tirada askarta la sheegay inay goosatay iyo halka uu ka yimid hubka cusub weli ma cadda. Lama helin caddeymo madax-bannaan oo xaqiijinaya in hub culus la gaarsiiyay ciidamada Laftagareen.

Wakiillada Laftagareen kama aysan soo saarin war faahfaahsan xoojinta la sheegay inay heleen ciidamadooda. Mas’uuliyiinta federaalka ayaa sidoo kale aan ka hadlin askarta la sheegay inay kasoo goosatay Baydhabo.

Dhaqdhaqaaqyada militari ee labada dhinac ayaa kordhiyay walaaca laga qabo isku day kale oo lagu galo Baydhabo. Ilaa waqtiga warbixintan la daabacay, wax dagaal ah lagama soo sheegin gudaha magaalada.

Muranka sharciyadda Koonfur Galbeed

Xiisadda ayaa salka ku haysa muran muddo socday oo ku saabsan doorashooyinka, wax-ka-beddellada dastuurka iyo cidda awoodda u leh go’aaminta hoggaanka Koonfur Galbeed.

Bishii Maarso 2026, Dowladda Federaalka ayaa diidday dib-u-doorashadii lagu muransanaa ee Laftagareen, iyadoo ku tilmaantay mid sharci-darro ah oo aan waafaqsanayn heshiisyadii doorashooyinka qaranka.

Maamulka Laftagareen ayaa horay u hakiyay wada-shaqeyntii kala dhexeysay Muqdisho, isagoo mas’uuliyiinta federaalka ku eedeeyay inay faragelin ku hayaan arrimaha siyaasadeed ee gudaha Koonfur Galbeed.

Ciidamada federaalka ayaa Maarso 30 la wareegay Baydhabo. Laftagareen ayaa kaddib ku dhawaaqay inuu xilka ka degay, balse taageerayaashiisa ayaa sii waday inay u aqoonsadaan hoggaamiyaha sharciga ah ee maamulka, waxayna abaabuleen ciidamo ku sugan bannaanka magaalada.

Muranka siyaasadeed ayaa Agoosto 17 isu beddelay iska horimaad hubeysan, markii ciidamada Laftagareen ay weerareen fariisimaha ciidamada federaalka ee Baydhabo.

Ciidamada kasoo horjeeday federaalka ayaa muddo kooban galay qaybo ka mid ah magaalada, ka hor inta aysan ciidamada dowladda dibadda uga saarin dagaal culus kaddib.

Dadka deegaanka ayaa soo sheegay khasaare soo gaaray rayid iyo ciidamo, balse tirooyinka ay soo bandhigeen dhinacyada is-haya si madax-bannaan looma xaqiijin, lamana isu waafajin karin.

Iska horimaadkaas ayaa ahaa mid ka mid ah dagaalladii ugu cuslaa ee Baydhabo ka dhacay tan iyo markii ciidamada federaalku la wareegeen magaalada bishii Maarso. Wuxuu sidoo kale muujiyay in muranka aan lagu soo afjarin iscasilaaddii uu Laftagareen ku dhawaaqay.

Taariikhda qalalaasaha siyaasadeed ee Baydhabo

Baydhabo waxay horay u martigelisay rabshado dhimasho sababay oo la xiriiray doorashooyin lagu muransanaa iyo faragelin federaal oo lagu eedeeyay inay saameysay siyaasadda Koonfur Galbeed.

Intii lagu jiray doorashadii madaxtinimada Koonfur Galbeed ee 2018, Mukhtaar Roobow ayaa noqday musharrax saameyn leh kaddib markii uu sannadkii ka horreeyay kasoo goostay Al-Shabaab.

Ciidamada Itoobiya ee ka tirsanaa howlgalka Midowga Afrika ayaa Roobow ku xiray Baydhabo Diseembar 13, 2018, waxaana loo gudbiyay Muqdisho. Xarigiisa ayaa meesha ka saaray musharraxnimadiisa, wuxuuna dhaliyay bannaanbaxyo ay sameeyeen taageerayaashiisu.

Ugu yaraan 11 qof ayaa la sheegay inay ku dhinteen qalalaasihii xigay. Amnesty International⁠ ayaa ciidamada ammaanka ku eedeysay inay bannaanbaxayaasha u adeegsadeen awood aan loo meel dayin oo sababtay dhimasho.

Laftagareen ayaa markii dambe ku guuleystay madaxtinimada maamulka. Dadka dhaliila doorashada ayaa ku dooday in faragelinta dowladda federaalku saameysay tartanka, eedeyntaasi oo ay mas’uuliyiinta federaalku diideen.

Khilaaf kale oo sharciyadeed ayaa dhashay markii siyaasiyiinta mucaaradku ay ka horyimaadeen muddo-kordhinta xilka Laftagareen. Wadahadallo uu Aadan Madoobe dhexdhexaadiyay horraantii 2023 ayaa lagu gaaray heshiis siyaasadeed oo loogu talagalay in lagu dejiyo jadwal doorasho lagagana hortago rabshado.

Hase yeeshee, khilaafka ku saabsan habka doorashada iyo hirgelinta heshiiskaas ayaa sii socday, taasoo qayb ka noqotay iska horimaadka 2026 ee Muqdisho iyo maamulkii Laftagareen.

Ilaa hadda lama shaacin wadahadallo rasmi ah oo u dhexeeya dhinacyada isku haya Koonfur Galbeed.

Dadka deegaanka iyo hoggaanka bulshada ayaa ku baaqay wadahadal, iyagoo labada dhinac ka dalbaday inay ciidamadooda ka fogeeyaan goobaha ay rayidku ku badan yihiin. Waxay ka digeen in dagaal cusub uu sababi karo khasaare rayid, hakad ganacsi iyo barakac hor leh.

Baydhabo waxaa ku nool boqollaal kun oo qof oo ay barakiciyeen abaaro, gaajo iyo colaado. Dagaal daba dheeraada wuxuu carqaladeyn karaa howlaha bani’aadannimo ee lagu taageero dadka nugul ee ku nool magaalada iyo xeryaha barakacayaasha.

Imaatinka la sheegay ee ciidamada federaalka, goosashada askarta iyo hubka la sheegay inuu gaaray ciidamada Laftagareen ayaa muujinaya in labada dhinacba ay isu diyaarinayaan suurtagalnimada iska horimaad kale.

Go’aanka la sheegay inay Itoobiya ku diidday inay taageerto dhinac gaar ah wuxuu beddeli karaa isu-dheellitirka xiisadda. Muqdisho waxay si weyn ugu tiirsanaan kartaa ciidamada federaalka si ay u sugto Baydhabo, halka dhexdhexaadnimada Itoobiya ay kordhin karto doorka ay jilayaasha maxalliga ahi ku yeelanayaan jihada uu khilaafku qaato.

Goosashada la sheegay ee askartu sidoo kale waa arrin xasaasi ah, maadaama kala qaybsanaanta ciidamada ammaanku ay wiiqi karto taliska, kordhin kartana halista dagaal ka dhaca gudaha magaalada. Hub culus oo la geeyo meelaha rayidku ku badan yahay wuxuu sii kordhin karaa khasaaraha haddii dagaalku dib u qarxo.

Dagaal cusub wuxuu sidoo kale ciidamada Soomaaliya ka mashquulin karaa howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab. Kooxda ayaa weli ka hawlgasha deegaannada miyiga ah ee ku hareeraysan Baydhabo, waxaana suuragal ah inay ka faa’iidaysato kala qaybsanaanta ciidamada federaalka iyo kuwa gobolka.