MUQDISHO,Soomaaliya – 8 November 2026-Khilaafka siyaasadeed iyo kan dastuuriga ah ee Soomaaliya ayaa galay marxalad cusub, kaddib markii xubno ka tirsan mucaaradka iyo Golaha Siyaasiyiinta iyo Aqoonyahanka Puntland ay si adag uga horyimaadeen sharciyadda sii joogitaanka awoodda ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, iyagoo taageeray go’aan ay Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ka soo saartay muddo-xileedka hay’adaha dowladda federaalka.

War-saxaafadeed uu Golaha Siyaasiyiinta iyo Aqoonyahanka Puntland soo saaray 7-dii November 2026 ayaa lagu sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ku takri-falayo awoodda dowladnimo, taas oo goluhu ku tilmaamay khatar ku wajahan amniga, xasilloonida siyaasadeed iyo nidaamka dastuuriga ah ee dalka.

Goluhu wuxuu soo dhaweeyay go’aan ay Maxkamadda Sare soo saartay 5-tii November 2026, kaas oo muran geliyay sharciyadda muddo-kordhinta hay’adaha dowladda, gaar ahaan madaxtooyada iyo labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Arrintan ayaa sii ballaarisay khilaafka u dhexeeya Villa Somalia, mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada, iyadoo weli la isku hayo awoodda dastuuriga ah ee hay’adaha dowladda iyo jihada uu dalka u marayo doorashooyinka soo socda.

Mucaaradka oo Diidan Go’aannada Dowladda ee Ka Dambeeyay 15-kii May

Xudunta khilaafka ayaa ah sharciyadda go’aannada, heshiisyada iyo sharciyada ay dowladda federaalku meelmarisay kaddib dhammaadka muddo-xileedkii afarta sano ahaa ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Sida lagu sheegay warbixinnada ku saabsan go’aanka Maxkamadda Sare, garsoorayaashu waxay ku doodeen in muddo-xileedka madaxweynaha uu dhammaaday 15-kii May 2026, halka muddo-xileedka Baarlamaanka Federaalka uu dhammaaday 14-kii April 2026.

Maxkamadda ayaa sidoo kale lagu soo warramay inay diidday in wax-ka-beddelka dastuurka ee muddo-xileedka hay’adaha dowladda ka dhigaya shan sano si toos ah loogu dabaqi karo madaxda iyo xildhibaannada hore xilalka u hayay.

Mucaaradka ayaa go’aankan u arka saldhig sharci oo lagu diidi karo go’aannada siyaasadeed iyo heshiisyada ay maamulka Xasan Sheekh gaareen wixii ka dambeeyay 15-kii May 2026.

Qaar ka mid ah mucaaradka ayaa ku doodaya in go’aannadaas ay yihiin kuwo aan sharciyad lahayn, isla markaana lala xisaabtami karo mas’uuliyiinta ku lugta leh marka dib loo soo celiyo sarreynta sharciga.

Si kastaba ha ahaatee, war-saxaafadeedka Golaha Siyaasiyiinta iyo Aqoonyahanka Puntland si gaar ah uguma dhawaaqin in dhammaan heshiisyadaas ay sharci-darro yihiin, balse wuxuu taageeray go’aanka Maxkamadda Sare, isaga oo ku baaqay in la dhowro dastuurka iyo sharciga dalka.

Maxkamadda Sare oo Dalbatay Doorasho 90 Maalmood Gudahood

Go’aanka Maxkamadda Sare ayaa sidoo kale lagu sheegay in dhinacyada siyaasadda Soomaaliya looga baahan yahay inay muddo 30 maalmood gudahood ah ku gaaraan heshiis ku saabsan hannaan doorasho oo la isla oggol yahay.

Waxaa intaas dheer in doorashada lagu qabto muddo 90 maalmood gudahood ah, sida ay sheegayaan warbixinnada laga soo xigtay go’aanka maxkamadda.

Golaha Siyaasiyiinta iyo Aqoonyahanka Puntland ayaa taageeray soo-jeedintaas, isaga oo ku baaqay in dhammaan saamileyda siyaasadeed ay ka wada shaqeeyaan hirgelinta doorasho heshiis lagu yahay.

Goluhu wuxuu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ugu baaqay inuu u hoggaansamo go’aanka maxkamadda, dhowro dastuurka iyo sharciga dalka, kana fogaado tallaabooyinka dhaawacaya wadajirka iyo midnimada Soomaaliya.

Hase yeeshee, waqtiga ay maxkamaddu tilmaantay ayaa ka duwan jadwalka doorashooyinka ee ay hore u shaacisay dowladda federaalka, kaas oo doorashooyinka Baarlamaanka iyo madaxtooyada u qorsheeyay bilaha April iyo May 2027.

Kala duwanaanshahan ayaa noqday mid ka mid ah qodobbada ugu waaweyn ee sii hurinaya khilaafka siyaasadeed.

Villa Somalia oo Ka Hortimid Fasiraadda Maxkamadda

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ka hortimid go’aanka Maxkamadda Sare, iyadoo Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud uu ku dooday in go’aankaasi uusan lahayn saameyn sharci.

Madaxtooyada Soomaaliya ayaa ku adkaysanaysa in wax-ka-beddelkii dastuurka ee la ansixiyay sanadkan uu saldhig sharci u yahay muddo-xileedka hay’adaha dowladda iyo qorshaha doorashooyinka qof iyo codka ah.

Dowladdu waxay ku doodaysaa in isbeddellada dastuuriga ahi ay Soomaaliya u horseedayaan nidaam doorasho oo dadweynuhu si toos ah ugu codeeyaan, lagana gudbo hannaankii doorashooyinka dadban.

Dhanka kale, mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada, gaar ahaan Puntland iyo Jubbaland, ayaa ka soo horjeeda habraaca loo maray wax-ka-beddelka dastuurka, iyagoo ku doodaya in arrimaha masiiriga ah ee dalka looga baahan yahay heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.

Isku dhaca labada aragti ayaa sababay in la isku mari waayo cidda leh awoodda sharci ee go’aaminta muddada xilka iyo jadwalka doorashooyinka.

Khilaafka Madaxtooyada iyo Garsoorka oo Sii Xoogeysanaya

Xiisadda dastuuriga ah ayaa sii xoogeysatay kaddib markii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu 4-tii November ku dhawaaqay xil-ka-qaadista Guddoomiyihii Maxkamadda Sare, Baashe Yuusuf Axmed.

Madaxtooyada ayaa xilkaas u magacowday Ibraahim Iidle Saleebaan, iyadoo tallaabada ku sababaysay arrimo la xiriira maamulka garsoorka.

Hase yeeshee, Maxkamadda Sare ayaa diidday xil-ka-qaadista, iyadoo ku doodday in madaxweynuhu uusan awood sharci u lahayn inuu guddoomiyaha maxkamadda xilka uga qaado habkaas.

Mucaaradka ayaa tallaabadan ku tilmaamay faragelin lagu sameeyay madax-bannaanida garsoorka.

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Shariif Sheekh Axmed, ayaa sidoo kale taageeray go’aanka maxkamadda, isagoo ka digay tallaabooyinka wiiqi kara madax-bannaanida hay’adaha garsoorka.

Khilaafkan ayaa sii adkeeyay xiriirka u dhexeeya laamaha fulinta iyo garsoorka, iyadoo aan weli muuqan heshiis siyaasadeed oo lagu soo afjari karo muranka.

Siyaasiyiinta Puntland oo Ka Digay Khatar Amni iyo Midnimo-darro

War-saxaafadeedka Golaha Siyaasiyiinta iyo Aqoonyahanka Puntland ayaa si gaar ah diiradda u saaray khatarta ka dhalan karta sii socoshada khilaafka dastuuriga ah.

Goluhu wuxuu sheegay in ku takri-falka awoodda dowladnimo uu halis ku yahay amniga deegaannada Soomaaliyeed, isla markaana uu dhaawici karo wadajirka iyo midnimada dalka.

Waxay ugu baaqeen Madaxweyne Xasan Sheekh inuu ka waantoobo tallaabooyinka ay ku tilmaameen kuwo dhaawacaya dastuurka, kala-qaybinta bulshada iyo xasilloonida siyaasadeed.

Sidoo kale, goluhu wuxuu ugu baaqay saamileyda siyaasadda Soomaaliya inay door muuqda ka qaataan ilaalinta dowladnimada, midnimada ummadda iyo helitaanka xal siyaasadeed oo waara.

Digniintan ayaa imaanaysa xilli Soomaaliya ay weli wajahayo caqabado amni oo ay ka mid yihiin dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda dhexe iyo qaar ka mid ah maamullada dalka.

Eedeymaha Ku Saabsan Taageerada Shisheeye

Qaar ka mid ah dadka mucaaradka taageera ayaa sidoo kale dowladda federaalka ku eedeeyay inay ku tiirsan tahay taageero siyaasadeed oo shisheeye si ay u sii haysato awoodda.

Hase yeeshee, war-saxaafadeedka Golaha Siyaasiyiinta iyo Aqoonyahanka Puntland ee 7-dii November si toos ah uguma magacaabin dowlado shisheeye, mana soo bandhigin caddeymo ku saabsan eedeymahaas.

Sidaas darteed, sheegashooyinka ku saabsan faragelinta shisheeye ayaa weli ah eedeymo siyaasadeed oo u baahan xaqiijin madax-bannaan.

Soomaaliya oo Wajahaysa Marxalad Siyaasadeed oo Xasaasi ah

Mustaqbalka siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa hadda ku xiran sida ay dowladda federaalka, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyadu uga heshiin karaan khilaafka dastuuriga ah.

Go’aanka Maxkamadda Sare ayaa xoojiyay doodda sharci ee mucaaradka, balse diidmada dowladda federaalka ayaa abuurtay hubanti la’aan ku saabsan sida loo fulin karo go’aankaas.

Golaha Siyaasiyiinta iyo Aqoonyahanka Puntland ayaa ku baaqay in xal lagu raadiyo wadahadal, ixtiraamka dastuurka iyo doorasho heshiis lagu yahay.

Iyadoo ay is khilaafsan yihiin jadwalka doorashooyinka ee dowladda iyo muddada ay maxkamaddu tilmaantay, Soomaaliya ayaa wajahaysa muran weyn oo ku saabsan sharciyadda hay’adaha qaranka.