MUQDISHO, Soomaaliya, 5 Nofeembar 2026 — Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ee Soomaaliya, Baashe Yuusuf Axmed, ayaa xilka-qaadistii lagu sameeyay ku tilmaamay “waxba kama jiraan,” ka hor inta aysan ciidamo hubeysan gudaha u gelin xarunta maxkamadda, halkaas oo la sheegay inay ka kaxeeyeen. Arrintan ayaa sii xoojisay khilaafka ku saabsan awoodaha madaxweynaha, madax-bannaanida garsoorka iyo wax-ka-beddelka dastuurka.
Ciidamada ayaa la sheegay inay xarunta galeen xilli Baashe uu warbaahinta kula hadlayay gudaha maxkamadda, kaddib markii uu diiday go’aankii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu xilka kaga qaaday. Waxaa sidoo kale la sheegay in la qaatay taleefannadii goobta yaallay, taas oo carqaladeysay tabinta hadalkiisa.
Ciidamada howlgalka ka qeyb qaatay ayaa lagu sheegay kuwo watay calaamado la xiriira Booliska Militariga iyo Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka ee NISA. Weli si madax-bannaan looma xaqiijin aqoonsigooda iyo cidda amartay inay gudaha u galaan xarunta maxkamadda.
Dhacdadan ayaa ka dambeysay go’aankii Madaxweyne Xasan Sheekh uu 4-tii Nofeembar xilka kaga qaaday Baashe, isaga oo xilkaas u magacaabay Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan. Madaxtooyadu waxay go’aanka ku sheegtay mid qeyb ka ah dib-u-habeynta garsoorka, halka Maxkamadda Sare ay ka hortimid sababaha iyo saldhigga dastuuriga ah ee loo cuskaday.
Bayaan ku taariikheysan 5-ta Nofeembar, Maxkamadda Sare ayaa ku sheegtay in xilka-qaadistu tahay mid baadil ah, iyadoo ku doodday in madaxweynuhu uusan awood dastuuri ah u lahayn inuu keligiis xilka ka qaado guddoomiyaha maxkamadda.
Maxkamaddu waxay sheegtay in xilka-qaadista guddoomiyaha ay u baahan tahay soo-jeedin ka timaadda Golaha Sare ee Garsoorka iyo cod aqlabiyad ah oo gaaraya saddex meelood laba meel labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka oo si wadajir ah u fadhiya.
Waxay sidoo kale kala saartay awoodda magacaabista iyo awoodda xilka-qaadista, iyadoo ku adkeysatay in awoodda madaxweynaha ee magacaabista guddoomiyaha aysan siineyn awood aan xadidneyn oo uu xilka kaga qaadi karo.
Bayaanka ayaa sidoo kale su’aal geliyay qodobbada dastuuriga ah ee loo cuskaday go’aanka, isaga oo xusay in wax-ka-beddelka dastuurka ee lagu muransan yahay uu yahay arrin dacwaddeedu hor taallo Maxkamadda Sare.
Diidmadaas ayaa isku xirtay laba muran oo sharci ah: ansaxnimada wax-ka-beddelka dastuurka iyo habraaca loo marayo xilka-qaadista guddoomiyaha maxkamadda ugu sarreysa dalka.
Mowqifka maxkamaddu wuxuu yahay in hay’adda fulintu aysan adeegsan karin qodobbo dastuuri ah oo lagu muransan yahay si ay xilka uga qaaddo guddoomiyaha, iyadoo dacwad ka dhan ah qodobbadaas ay weli maxkamadda hortaallo. In xilka-qaadistu martay habraac sharci ah ayaa weli udub-dhexaad u ah khilaafka.
Maxkamadda Sare ayaa sidoo kale beenisay sheegashada ah in cabashooyin ka yimid garsoorayaasha ay sabab u ahaayeen xilka-qaadista Baashe. Waxay difaacday waxqabadkiisa, iyadoo ku ammaantay horumarinta tayada garsoorka, hufnaanta iyo la-dagaallanka musuqmaasuqa iyo eexda.
Bayaanku wuxuu Madaxweyne Xasan Sheekh ugu baaqay inuu dhowro dastuurka, madax-bannaanida garsoorka iyo sarreynta sharciga. Waxa uu sidoo kale carrabka ku adkeeyay mas’uuliyadda madaxweynaha ee ilaalinta hay’adaha dastuuriga ah iyo habraacyada sharci ee hagaya shaqadooda.
Xilka-qaadista ayaa timid xilli uu dalka ka jiro khilaaf siyaasadeed oo ku saabsan wax-ka-beddelka dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka.
Madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed ayaa bishii Oktoobar gudbiyay dacwad uu ku dalbanayo in la buriyo wax-ka-beddellada lagu sameeyay dastuurka ku-meelgaarka ah iyo go’aannada ka dhashay. Dacwaddu waxay su’aal gelinaysaa habraacyadii loo maray ansixinta isbeddellada iyo saldhigga sharci ee hannaanka doorashooyinka ee la xiriira.
Kiiskaas ayaa Maxkamadda Sare geliyay bartamaha muran saameyn weyn ku yeelan kara qorshaha siyaasadeed ee dowladda. Go’aan ka dhan ah wax-ka-beddelka dastuurka wuxuu saameyn ku yeelan karaa go’aannada iyo habraacyada lagu dhisay qodobbada la beddelay.
Waxaa soo baxay eedeymo sheegaya in xilka-qaadista Baashe looga gol lahaa in lagu hor istaago go’aan la filayay oo ka dhan ah wax-ka-beddelka dastuurka. Hase yeeshee, xiriir toos ah oo u dhexeeya dacwaddaas iyo go’aanka madaxweynaha weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Madaxtooyadu waxay xilka-qaadista ku sababeysay cabashooyin ku saabsan maamulka caddaaladda, halkii ay ku xiriirin lahayd dacwadda dastuuriga ah.
Markii ay ku dhawaaqeysay magacaabista cusub, Madaxtooyadu waxay sheegtay in garsoorayaal, hawl-wadeennada garsoorka iyo xirfadlayaal sharci ay muujiyeen walaac la xiriira hufnaanta iyo caddaaladda. Madaxweynuhu wuxuu ku baaqay dib-u-habeyn ballaaran oo lagu xaqiijinayo garsoor lagu kalsoonaan karo.
Wuxuu sidoo kale Ibraahim Iidle Suleymaan ku adkeeyay ilaalinta madax-bannaanida garsoorka, ku dhaqanka sharciga iyo xaqiijinta caddaalad loo siman yahay.
Hase yeeshee, shaacinta go’aanku ma faahfaahin cabashooyinka gaarka ah ee Baashe loo jeediyay ama haddii ay jireen tallaabooyin anshax-marineed. Sidoo kale ma aysan sharxin sida xilka-qaadistu u waafaqday shuruudaha dastuuriga ah ee Maxkamadda Sare ay soo xigatay.
Gelitaanka la sheegay ee ciidamada hubeysan ayaa sii murjiyay xaaladda. Weli ma cadda cidda amartay, ujeeddada howlgalka iyo duruufaha ku xeeran ka kaxeynta Baashe ee xarunta.
Khilaafka hoggaanka maxkamadda ayaa sidoo kale abuuray hubanti la’aan ku saabsan sida ay u sii socon doonto dacwadda dastuuriga ah. Diidmada Baashe iyo magacaabista beddelkiisa ayaa arrintan ka dhigay imtixaan weyn oo ku saabsan habraacyada dastuuriga ah iyo xiriirka hay’adaha fulinta iyo garsoorka Soomaaliya.
