MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 26, 2026 — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si rasmi ah ula wareegtay hawlihii caddaaladda iyo adeegyada asluubta ee uu taageeri jiray Hawlgalka Kumeelgaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, UNTMIS, sida uu sheegay Wasiirka Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka Xasan Macallin Maxamuud.
Wasiirka ayaa sheegay in wareejinta hawlahaas la dhammaystiray 24-kii Agoosto, kaddib kulan wadajir ah oo lagu qabtay Muqdisho laguna soo xirayay taageeradii UNTMIS ee hay’adaha caddaaladda iyo asluubta Soomaaliya.
Xasan Macallin ayaa sheegay in dowladda ay yeelatay awoodda hay’adeed ee ay ku maamuli karto mas’uuliyadahaas. Wuxuu tallaabadan ku tilmaamay mid muujinaysa horumarka Soomaaliya ay ka samaysay isku-filnaanshaha iyo la wareegidda hoggaanka hay’adaha qaranka.
Kulanka waxaa ka qaybgalay mas’uuliyiin ka kala socday Dowladda Federaalka, dowlad-goboleedyada, Qaramada Midoobay, hay’adaha caddaaladda iyo asluubta iyo saaxiibada caalamiga ah ee taageera horumarinta sharciga Soomaaliya.
Wasiirka ayaa uga mahadceliyay UNTMIS, hay’adaha kale ee Qaramada Midoobay iyo saaxiibada caalamiga ah taageeradii ay ka geysteen dhismaha hay’adaha, tababarka shaqaalaha iyo xoojinta nidaamka caddaaladda Soomaaliya.
Wuxuu sheegay in aqoonta, waayo-aragnimada iyo awoodda hay’adeed ee la dhisay muddadii taageerada caalamiga ahi socotay ay saldhig u noqon doonaan sii wadidda dib-u-habeynta nidaamka caddaaladda.
Wareejinta lagu dhawaaqay toddobaadkan waxay si gaar ah u khusaysaa taageerada UNTMIS ee waaxyaha caddaaladda iyo asluubta. Hannaanka guud ee wareejinta hawlaha siyaasadeed ee howlgalka ayaa weli socda, waxaana la filayaa inuu soo dhammaado dhammaadka bisha Oktoobar.
Kala-guurka UNTMIS
UNTMIS waxaa la aasaasay 1-dii Nofeembar 2024, iyadoo beddeshay Hawlgalkii Kaalmaynta Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ee UNSOM.
Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa dhisay hawlgalka kumeelgaarka ah kaddib markii Dowladda Federaalka Soomaaliya ay codsatay in si tartiib ah loogu wareejiyo hay’adaha Soomaalida iyo kooxda Qaramada Midoobay ee dalka hawlihii uu hayay xafiiska siyaasadeed.
UNSOM waxay Soomaaliya ka shaqaynaysay tan iyo 2013. Waxay dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada ka taageeri jirtay dowlad-dhiska, wadahadallada siyaasadeed, nabadaynta, dib-u-heshiisiinta, xuquuqda aadanaha, horumarinta sharciga iyo dib-u-dhiska hay’adaha amniga.
Qorshaha kala-guurka ee la ansixiyay wuxuu UNTMIS siinayay muddo laba sano ah oo hawlaha loogu wareejinayo hay’adaha Soomaalida, hay’adaha kale ee Qaramada Midoobay iyo saaxiibada caalamiga ah.
Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa faray UNTMIS inay dhammaystirto wareejinta hawlaheeda, isla markaana ay si rasmi ah u joojiso shaqada 31-ka Oktoobar 2026.
Soo afjaridda taageerada dhinacyada caddaaladda iyo asluubta waa qayb ka mid ah qorshaha ballaaran ee bixitaanka hawlgalka. Tallaabadani macnaheedu ma aha in dhammaan hawlihii UNTMIS hal mar la joojiyay.
Dowladda oo La Wareegaysa Mas’uuliyad Dheeraad ah
Dowladda Federaalka ayaa sheegtay in wareejintu muujinayso kororka awoodda hay’adaha qaranka iyo in Soomaalidu la wareegayso hoggaanka arrimaheeda gudaha.
Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa marar badan sheegay in mas’uuliyadaha siyaasadda, caddaaladda iyo amniga ay tahay in si tartiib ah looga wareejiyo hawlgallada caalamiga ah, looguna wareejiyo hay’adaha dowladda.
Taageerada dhinaca caddaaladda ee ay bixiyeen UNSOM iyo UNTMIS waxaa ka mid ahaa dhismaha awoodda hay’adaha, horumarinta sharciga iyo taageerada adeegyada asluubta. Hawlgalladu waxay sidoo kale talooyin ka siin jireen dowladda ilaalinta xuquuqda aadanaha iyo dhismaha hay’ado lala xisaabtami karo.
Guddoomiyaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqda Aadanaha Qaranka, Farxaan Jimcaale, ayaa ku baaqay in la xoojiyo lahaanshaha qaranka, kormeerka madax-bannaan iyo wada-shaqaynta hay’adaha inta lagu jiro kala-guurka.
Jimcaale ayaa sheegay in arrimaha caddaaladda iyo asluubtu ay si toos ah ula xiriiraan xuquuqda aadanaha, isagoo carrabka ku adkeeyay in dadka xorriyadda laga qaaday ay weli leeyihiin karaamo iyo xuquuq aasaasi ah.
Hay’adaha Dowladda Federaalka ayaa la filayaa inay sii wadaan la wareegidda mas’uuliyadaha harsan inta lagu jiro wejiga ugu dambeeya ee kala-guurka UNTMIS.
Dowladda waxaa horyaalla sidii ay u sii wadi lahayd barnaamijyadii uu taageeri jiray hawlgalka, u hayn lahayd shaqaalihii la tababaray, isla markaana miisaaniyad ku filan loogu heli lahaa hay’adaha caddaaladda iyo asluubta.
Dowladda Soomaaliya iyo Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale la filayaa inay qiimeeyaan hawlaha harsan ka hor inta aysan UNTMIS si rasmi ah shaqadeeda u soo afjarin 31-ka Oktoobar 2026.
Wareejinta hawlaha caddaaladdu waxay tijaabo u noqonaysaa awoodda hay’adaha Soomaaliya ay ku sii wadi karaan dib-u-habeynta marka ay dhammaato taageerada tooska ah ee xafiiska siyaasadeed ee Qaramada Midoobay.