Talaado, Juun 9, 2026 (Baidoa Online) -Doorashada Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed ayaa gashay marxalad xasaasi ah, iyadoo musharixiinta mucaaradka ay weli ka muujinayaan walaac xooggan oo ku saabsan hufnaanta, dhexdhexaadnimada iyo kalsoonida geeddi-socodka doorashada. Inkastoo maamulka iyo dowladda federaalku ay doorashada ku tilmaamayaan qayb ka mid ah hirgelinta nidaamka dimuqraadiyadeed ee “qof iyo cod”, haddana siyaasiyiin badan iyo musharixiin mucaarad ah ayaa aaminsan in tartanka madaxtinimada uu u muuqdo mid natiijadiisa horay loo sii qorsheeyay.
Musharixiinta mucaaradka ayaa ku adkeysanaya saddex qodob oo ay sheegeen inay lagama maarmaan u yihiin in doorashadu noqoto mid xor iyo xalaal ah. Qodobka koowaad ayaa ah in gebi ahaanba laga mamnuuco taleefannada gacanta gudaha hoolka codbixinta si looga hortago in xildhibaannadu sawirro ka qaataan warqadaha codkooda, arrintaas oo ay ku tilmaameen mid sahli karta cod iibsiga iyo cadaadiska lagu saaro codbixiyeyaasha.
Qodobka labaad ayaa ah in doorashada lagu qabto goob amnigeeda ay sugaan ciidamada caalamiga ah ee taageera Soomaaliya, halkii lagu qaban lahaa goob ay si toos ah u maamulaan hay’adaha ammaanka dowladda. Musharixiintu waxay sidoo kale dalbanayaan in codbixintu dhacdo xilliga maalinta, si looga fogaado muran kasta oo ka dhasha doorasho habeenkii la qabto.
Qodobka saddexaad ayaa ah in Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe), uu iska casilo xilka guddoomiyenimada ka hor inta uusan u tartamin xilka Madaxweynaha Koonfur Galbeed. Mucaaradku waxay ku doodayaan in aysan habboonayn in masuul ka haya mid ka mid ah xilalka ugu sarreeya dowladda federaalka uu isla markaana noqdo musharrax doorasho dowlad goboleed.
Sida ay sheegayaan musharixiinta mucaaradka, walaacyadan weli si dhab ah looma xallin, taasoo sare u qaaday shakiga iyo kalsooni darrada ka dhex jirta dhinacyada ku loollamaya doorashada.
Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Shariif Xasan Sheekh Aadan, oo ka mid ah musharixiinta tartamaya, ayaa noqday siyaasiga ugu codka dheer ee ka hadlay arrintan. Wuxuu si joogto ah ugu baaqayay in Aadan Madoobe uu iska casilo xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka ka hor inta uusan gelin tartanka, isagoo ku doodaya in musharixiinta oo dhan ay tahay inay ku tartamaan fursad iyo xaalad siman.
Muranka doorashadu kuma koobna oo keliya habraaca iyo maamulka doorashada. Siyaasiyiinta mucaaradka ah ayaa ku doodaya in kursiga Madaxweynaha Koonfur Galbeed uu u muuqdo mid hore loogu sii asteeyay Aadan Madoobe, isla markaana qaabka loo maamulayo geeddi-socodka doorashada uu si weyn ugu janjeero dhinaciisa. Arrintan ayay ku tilmaameen mid sii xoojinaysa dareenka ah in natiijada doorashadu horay loo sii go’aamiyay.
Dhaliilayaasha geeddi-socodka ayaa sidoo kale tilmaamaya in Wasiirkii hore ee Maaliyadda Soomaaliya, Maxamed Aadan Farkeeti, laga hor istaagay inuu u tartamo xilka Madaxweynaha Koonfur Galbeed. Mucaaradku waxay ku andacoonayaan in tallaabadaasi ay salka ku hayso khilaafkiisa siyaasadeed ee kala dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya. Sida ay qabaan, ka reebista mid ka mid ah siyaasiyiinta sida weyn loogu yaqaan dalka waxay dhaawacday tartanka siyaasadeed, yareysay fursadaha musharixiinta, isla markaana abuurtay su’aalo la xiriira hufnaanta iyo sharciyadda doorashada.
Doorashadan ayaa dhalisay dood ballaaran maadaama loo soo bandhigayo qayb ka mid ah dadaallada Soomaaliya ugu jirto hirgelinta nidaamka “qof iyo cod”. Hase yeeshee, mucaaradku waxay ku doodayaan in inkastoo la sheegayo in dalka uu ku tallaabsanayo dimuqraadiyad toos ah, haddana doorashada Koonfur Galbeed aysan ka muuqan tartan siyaasadeed oo dhab ah iyo jawi siman oo ay musharixiintu ku loollami karaan.
Doodaha ayaa sidoo kale taabanaya dhinaca dastuurka. Siyaasiyiin iyo falanqeeyayaal siyaasadeed ayaa ku doodaya in ruuxa Dastuurka Kumeelgaarka ah ee Soomaaliya ee 2012 uu ku dhisan yahay dhexdhexaadnimo hay’adeed, kala madaxbannaanida awoodaha dowladda iyo sinnaanta fursadaha siyaasadeed. Waxay aaminsan yihiin in sii haynta xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka iyadoo lagu jiro tartan madaxtinimo dowlad goboleed ay abuuri karto isku dhex yaac u dhexeeya hay’adaha federaalka iyo siyaasadda dowlad goboleedyada.
Dhinaca kale, taageerayaasha geeddi-socodka doorashada ayaa diiddan eedeymaha sheegaya in natiijada doorashadu horay loo sii qorsheeyay, iyagoo ku adkeysanaya in doorashadu ku socoto habraacyada jira. Si kastaba ha ahaatee, musharixiinta mucaaradka ayaa ku adkeysanaya in walaacyada la xiriira hufnaanta, amniga, u-qalmitaanka musharixiinta iyo dhexdhexaadnimada hay’adaha dowladda ay weli hoos u dhigayaan kalsoonida shacabka iyo siyaasiyiinta.
Iyadoo maalinta doorashadu soo dhowaanayso, xiisadda siyaasadeed ayaa sii kordheysa. Dad badan oo arrimaha siyaasadda falanqeeya ayaa aaminsan in heshiis siyaasadeed oo ay gaaraan dhinacyada ay muhiim u tahay in natiijada doorashada ay noqoto mid la wada aqbalo, islamarkaana ay ka qayb qaadato xasilloonida Koonfur Galbeed halkii ay sii qoto dheereyn lahayd kala qaybsanaanta siyaasadeed ee jirta.
Doorashada Koonfur Galbeed ayaa sidaas darteed noqotay tijaabo muhiim ah oo lagu cabbirayo heerka ay Soomaaliya ka gaartay dimuqraadiyadda, dowlad-dhiska, ku dhaqanka dastuurka iyo awoodda siyaasiyiinta Soomaaliyeed ay ugu xallin karaan khilaafaadka hab loo dhan yahay.
