BAYDHABO, Soomaaliya — Agoosto 8, 2026 — Dadweyne ka soo jeeda tuulooyinka ku hareeraysan magaalada Baydhabo ayaa Sabtidii dhigay banaanbax ka dhan ah Turkiga, iyagoo gubay calanka dalkaas, kana soo horjeestay duqeymo maalmihii la soo dhaafay ka dhacay deegaannada ku dhow magaalada iyo waxa ay ku tilmaameen faragelin ay Turkiga iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya ku hayaan arrimaha siyaasadda iyo ammaanka Koonfur Galbeed.

Banaanbaxa ayaa ka dhacay duleedka Baydhabo, waxaana ka qeyb galay dadweyne ka soo jeeda deegaannada miyiga ah ee ku hareeraysan xarunta gobolka Baay.

Dadka banaanbaxayay ayaa si cad uga soo horjeestay doorka Turkiga ee xaaladda ka taagan Koonfur Galbeed, iyagoo intii uu socday banaanbaxa dab qabadsiiyay calanka Turkiga.

Gubista calanka ayaa noqotay astaan muujinaysa caro ay banaanbaxayaashu ka qabaan waxa ay ku tilmaameen faragelinta Ankara iyo duqeymaha ka dhacay deegaannadooda.

Qaar ka mid ah dadka deegaanka ayaa sheegay in tuulooyin iyo dhul-beereedyo ku hareeraysan Baydhabo ay maalmihii la soo dhaafay saameeyeen duqeymo cirka ah.

Dadka deegaanka ayaa ku eedeeyay duqeymaha inay burburiyeen ama waxyeelleeyeen beero, isla markaana ay dileen xoolo ay lahaayeen qoysas ku nool miyiga.

Qaar ka mid ah dadka deegaanka ayaa Baidoa Online u sheegay in beeraleyda deegaannada la duqeeyay ay la kulmeen khasaarooyin la xiriira beeraha iyo xoolaha.

Sheegashooyinkaas si madax-bannaan looma xaqiijin. Dowladda Turkiga si rasmi ah uma aysan xaqiijin inay fulisay duqeymaha la sheegay, mana jirto caddeyn madax-bannaan oo ilaa hadda xaqiijisay cidda waday diyaaradaha fuliyay weerarrada.

Banaanbaxayaasha oo Eedeeyay Dowladda Federaalka

Banaanbaxayaasha ayaa sidoo kale dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyay inay faragelin ku hayso arrimaha gudaha ee Koonfur Galbeed.

Waxay ku doodeen in Dowladda Federaalka iyo Turkiga ay taageerayaan dhinac ka mid ah dhinacyada isku haya siyaasadda Koonfur Galbeed.

Eedeymahan ayaa kusoo aadaya xilli ay sii xoogeysanayaan khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa amni ee ka jira maamulka Koonfur Galbeed.

Dhinacyada Isku Haya Koonfur Galbeed

Taageerayaasha Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Cabdicasiis Xasan Maxamed “Laftagareen” ayaa Turkiga iyo Dowladda Federaalka ku eedeeyay inay taageerayaan dhinac ay ku xiriiriyeen Sheekh Aadan Maxamed Nuur “Aadan Madoobe.”

Turkiga si rasmi ah uma uusan sheegin inuu taageerayo shaqsi ama garab siyaasadeed oo gaar ah oo ka jira Koonfur Galbeed. Ankara waxay xiriir diblomaasiyadeed, milatari iyo mid amni oo ballaaran la leedahay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Ciidamo taageersan Laftagareen ayaa fariisimo ka sameystay deegaanno ku yaalla duleedka Baydhabo, iyadoo mas’uuliyiin iyo taageerayaal ka tirsan dhinacaas ay sheegeen inay sii wadi doonaan dhaq-dhaqaaqooda ku wajahan magaalada.

Dhinaca Laftagareen ayaa dhaqdhaqaaqiisa ku tilmaamay mid looga soo horjeedo waxa uu ku sheegay faragelinta Dowladda Federaalka iyo Turkiga ee arrimaha Koonfur Galbeed.

Duqeymaha iyo Walaaca Shacabka

Eedeymaha la xiriira duqeymaha ayaa walaac ka dhex abuuray qaar ka mid ah bulshada ku nool miyiga Baydhabo, halkaas oo beeraha iyo dhaqashada xooluhu ay yihiin ilaha ugu muhiimsan ee nolosha qoysas badan.

Banaanbaxayaasha ayaa sheegay in waxyeellada la sheegay inay gaartay beeraha iyo xoolaha ay qeyb ka tahay sababta ay uga soo horjeedaan duqeymaha cirka.

Ilaa hadda ma jiraan tirooyin madax-bannaan oo la xaqiijiyay oo ku saabsan khasaaraha dadka ee ka dhashay duqeymaha la sheegay.

Sidoo kale, xog madax-bannaan oo xaqiijineysa nooca diyaaradaha, cidda maamuleysay iyo bartilmaameedyada duqeymaha ayaan weli la helin.

Turkiga ayaa sannadihii la soo dhaafay noqday mid ka mid ah saaxiibada ugu waaweyn ee Soomaaliya dhinacyada ammaanka iyo militariga. Ankara ayaa tababartay ciidamo Soomaaliyeed, bixisay qalab milatari, isla markaana taageertay Dowladda Federaalka dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.

Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 ee Turkigu sameeyo ayaa horey loola xiriiriyay howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab ee Soomaaliya.

Sannadkii 2024, Amnesty International ayaa baaritaan ay sameysay ku sheegtay in hubka MAM-L ee Turkiga lagu farsameeyo loo adeegsaday laba duqeyn oo 18-kii Maarso ka dhacay Shabeellaha Hoose. Hay’addu waxay sheegtay in aysan awoodin inay xaqiijiso in diyaaradaha fuliyay weerarradaas ay maamulayeen ciidamada Turkiga ama kuwa Soomaaliya.

Xiisadda siyaasadeed ee Koonfur Galbeed ayaa sii xoogeysatay iyadoo dhinacyo iska soo horjeeda ay isku hayaan awoodda siyaasadeed iyo maamulka hay’adaha ammaanka.

Khilaafka ayaa yeeshay weji amni, iyadoo ciidamo kala taageersan dhinacyada siyaasadda isku haya ay ka howlgalaan Baydhabo iyo deegaannada ku hareeraysan.

Taageerayaasha Laftagareen ayaa Dowladda Federaalka ku eedeeyay inay Muqdisho ka maamusho jihada siyaasadeed ee Koonfur Galbeed, halka dhinacyada taageersan dowladda dhexe ay ku doodaan in kaalinta federaalku qeyb ka tahay ilaalinta hay’adaha qaranka iyo ammaanka.

Gubista calanka Turkiga ee banaanbaxii Sabtida ayaa noqotay mid ka mid ah astaamaha ugu muuqda ee muujinaya carada qaar ka mid ah shacabka ku nool deegaannada ku hareeraysan Baydhabo.

Banaanbaxayaasha ayaa diidmadooda ku koobnayn oo keliya duqeymaha la sheegay, balse waxay sidoo kale si toos ah uga soo horjeesteen waxa ay ku tilmaameen doorka Turkiga ee khilaafka siyaasadeed iyo amni ee Koonfur Galbeed.

Indhaha ayaa hadda ku jeeda in Dowladda Federaalka Soomaaliya ama Dowladda Turkiga ay jawaab rasmi ah ka bixiyaan eedeymaha banaanbaxayaasha iyo wararka la xiriira duqeymaha ka dhacay hareeraha Baydhabo.

Sidoo kale, waxaa muhiim noqon doonta in la helo xog madax-bannaan oo caddeyneysa cidda fulisay duqeymaha, goobaha la bartilmaameedsaday iyo khasaaraha dhabta ah ee soo gaaray dadka deegaanka.

Haddii dhaqdhaqaaqyada militari iyo duqeymaha cirka ay sii socdaan, waxaa kordhi kara khatarta soo wajahaysa bulshada miyiga, gaar ahaan beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada.

Banaanbaxa ka dhanka ah Turkiga wuxuu muujinayaa in khilaafka Koonfur Galbeed aanu ku koobnayn oo keliya dhinacyada siyaasadda Soomaalida. Gubista calanka Turkiga waxay muujineysaa in qaar ka mid ah dadka ku nool hareeraha Baydhabo ay Ankara ku xiriirinayaan doorka Dowladda Federaalka ee khilaafka gobolka.

Arrintan waxay caqabad ku noqon kartaa Turkiga, oo Soomaaliya la dhistay xiriir xooggan oo dhinacyada militariga, horumarinta, gargaarka iyo tababarka ciidamada ah. Haddii eedeymaha la xiriira waxyeellada shacabka aan si cad looga jawaabin, waxaa sii kordhi kara dareenka ka dhanka ah Turkiga ee deegaannada ay saameeyaan howlgallada militari.

Dadka ku nool tuulooyinka ku hareeraysan Baydhabo, khatarta ugu weyn waxay tahay in khilaafka siyaasadeed uu isu beddelo dagaal hubeysan oo daba dheeraada. Duqeymo ama dagaallo joogto ah waxay saameyn karaan beeraha, xoolaha, isu socodka dadka iyo xaaladda nololeed ee bulshada.