MUQDISHO, Soomaaliya — Luulyo 14, 2026 -Dowladda Uganda ayaa si rasmi ah u qiratay in ciidamadeeda ka hawlgala Soomaaliya ee qaybta ka ah Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) ay muddo dheer mushahar la’aan ahaayeen. Ra’iisul Wasaaraha Uganda, Robinah Nabbanja, ayaa Baarlamaanka dalkiisa u sheegtay in Kampala ay la shaqaynayso Midowga Afrika si loo xalliyo dib u dhacyada mushaharka iyo magdhowga ciidamada.
Hadalkan ayaa imanaya iyadoo ay sii kordhayaan walaacyada la xiriira maalgelinta AUSSOM iyo mustaqbalka taageerada dhaqaale ee hawlgalka ka socda Soomaaliya.
Ra’iisul Wasaare Robinah Nabbanja ayaa Khamiistii la soo dhaafay ka hor sheegtay Baarlamaanka Uganda in dowladdu ay si buuxda ula socoto dib u dhaca mushaharka ciidamada Uganda ee jooga Soomaaliya.
Waxay sheegtay in Madaxweynaha Uganda, Yoweri Museveni, uu bishii Febraayo u diray magaalada Addis Ababa si ay ula kulanto mas’uuliyiinta Midowga Afrika ugana wada hadlaan mushaharka iyo xuquuqaha kale ee ciidamada Uganda ee ka hawlgala Soomaaliya.
“Sida aad la socotaan, askarteennu muddo dheer ma aysan helin mushaharkooda,” ayay Nabbanja u sheegtay Baarlamaanka, iyadoo intaas ku dartay in wada-hadalladii ay la yeesheen Midowga Afrika iyo saaxiibbada caalamiga ah ay horseedeen dadaallo lagu bixinayo lacagihii ciidamada lagu lahaa.
Xildhibaannada oo Ka Digay Xuquuqda Ciidamada
Arrintan waxaa Baarlamaanka hor keenay Gilbert Olanya, oo ah xildhibaan laga soo doorto Kilak South County.
Olanya ayaa sheegay in askar badan oo Uganda ah ay kasoo laabteen Soomaaliya iyagoo aan helin mushaharkoodii iyo xuquuqdoodii dhaqaale. Waxa kale oo uu sheegay in qoysaska qaar ka mid ah askartii ku dhimatay Soomaaliya aan weli la siin magdhow.
Xildhibaanka ayaa dowladda weydiiyay qorshaha ay u dejisay bixinta mushaharka ciidamada iyo magdhowga qoysaska askarta ku geeriyootay Soomaaliya.
Jawaabta Dowladda Uganda
Iyadoo ka jawaabaysa su’aalaha Baarlamaanka, Nabbanja waxay sheegtay in dowladda Uganda ay waddo xaqiijinta iyo habaynta dhammaan lacagaha lagu leeyahay ciidamada iyo magdhowga qoysaska ay arrintu saamaysay.
Waxay sidoo kale ka codsatay xildhibaannada inay dowladda u soo gudbiyaan magacyada askarta ku geeriyootay Soomaaliya si loo dedejiyo habraaca magdhowga.
“Waxaan jeclaan lahaa inaan helo magacyada dadka ay arrintani saamaysay, gaar ahaan kuwii ku geeriyooday iyagoo ka dagaallamayay Soomaaliya, si habka magdhowga loogu fuliyo si sax ah,” ayay tiri Ra’iisul Wasaaraha Uganda.
Waxay intaas ku dartay in dowladda Uganda ay sii wadayso wada-shaqaynta Midowga Afrika iyo saaxiibbada caalamiga ah si loo dhammeystiro bixinta lacagaha ciidamada.
Taariikhda Ciidamada Uganda ee Soomaaliya
Uganda waxay ahayd dalkii ugu horreeyay ee ciidamo u dira Soomaaliya sanadkii 2007, markaas oo la aas-aasay Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM).
Sanadkii 2022, AMISOM waxaa beddelay Hawlgalka Ku-meel-gaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), kaas oo bishii Janaayo 2025 loogu beddelay Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM).
Ciidamada Uganda ayaa weli ka mid ah kuwa ugu badan ee ka hawlgala Soomaaliya, iyagoo taageera ciidamada ammaanka Soomaaliya dagaalka lagula jiro Al-Shabaab iyo sugidda goobaha muhiimka ah.
Caqabadaha Maalgelinta AUSSOM
Qirashada Uganda ayaa kusoo beegmaysa iyadoo AUSSOM uu wajahayo caqabado dhinaca maalgelinta ah.
Hawlgalka ayaa muddo dheer ku tiirsanaa taageerada Midowga Afrika iyo deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah, kuwaas oo bixiya qayb weyn oo ka mid ah kharashaadka howlgalka, oo ay ku jiraan mushaharka ciidamada.
Mas’uuliyiinta Uganda ayaa sheegay in wada-hadallada ay la leeyihiin Midowga Afrika ay diiradda saarayaan sidii loo hubin lahaa in ciidamada helaan mushaharkooda iyo xuquuqdooda kale.
Arrintan ayaa soo baxaysa xilli Mareykanku uu hore u sheegay inuu qorsheynayo inuu yareeyo ama joojiyo qaar ka mid ah taageeradii dhaqaale ee uu siin jiray ciidamada Afrika ee ka hawlgala Soomaaliya dhammaadka sanadkan.
Dowladda Uganda ayaa sheegtay inay sii wadi doonto wada-hadallada ay la leedahay Midowga Afrika iyo saaxiibbada caalamiga ah si loo dhammaystiro bixinta mushaharka ciidamada iyo magdhowga qoysaska askarta ay saamaysay.
Ilaa hadda lama shaacin waqtiga rasmiga ah ee dhammaan lacagahaas la bixin doono.
Dhanka kale, Baarlamaanka Uganda ayaa la filayaa inuu sii wado dabagalka arrintan, iyadoo sidoo kale ay socdaan doodaha ku saabsan sida loo heli karo maalgelin waarta oo lagu sii wado hawlgalka AUSSOM ee Soomaaliya.
Qirashada dowladda Uganda waxay muujinaysaa caqabadaha dhaqaale ee haysta dalalka ciidamadooda u diray Soomaaliya. Dib u dhaca mushaharka iyo magdhowga ayaa saamayn ku yeelan kara niyadda iyo xaaladda ciidamada ka hawlgala goobaha dagaalka.
Arrintani waxay sidoo kale iftiiminaysaa muhiimadda ay leedahay in AUSSOM helo maalgelin joogto ah si uu u sii wado taageerada uu siiyo ciidamada Soomaaliya ee la dagaallamaya Al-Shabaab.