MUQDISHO, Soomaaliya —30-ka Oktoobar 2026- Dowladda Uganda ayaa billowday inay qayb ka mid ah ciidamadeeda kala baxdo Soomaaliya, kadib ku dhawaad labaatan sano oo ay ka qayb qaadanaysay hawlgallada nabad ilaalinta Midowga Afrika. Tallaabadan ayaa kusoo beegmaysa xilli ay sii kordhayaan walaacyada laga qabo xaaladda amniga Soomaaliya iyo saamaynta ay bixitaanka ciidamada Uganda ku yeelan karto dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Diyaarad laga leeyahay dalka Kenya ayaa galabta lagu soo warramay inay garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho ka qaaday 111 askari oo ka tirsan ciidamada Uganda ee ku sugan Soomaaliya.
Diyaaradda ayaa warbixintii hore lagu sheegay inay ahayd nooca Fokker 100, isla markaana ay sidatay lambarka diiwaangelinta 5Y-SKE. Hase yeeshee, tirada rakaabka iyo lambarka diyaaradda weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Duulimaadkan ayaa lagu tilmaamay kii ugu horreeyay ee lagu daadgureeyo qayb ka mid ah ciidamada Uganda ee Soomaaliya ku sugan, iyadoo uu socdo qorshe lagu dhimayo joogitaanka militari ee dalkaas.
Taliyaha guud ee ciidamada Uganda, General Muhoozi Kainerugaba, ayaa 29-kii Oktoobar si cad u sheegay in ciidamada dalkiisu ay billaabeen inay ka baxaan Soomaaliya.
Qoraal uu ku baahiyay bartiisa X ayuu ku sheegay in Uganda ay masuuliyadda amniga si tartiib tartiib ah ugu wareejinayso ciidamada Soomaaliya, kadib sanado badan oo ay ciidamada Uganda ka qayb qaadanayeen hawlgallada militari.
Si kastaba, ma uusan shaacin tirada ciidamada baxaya, goobaha ay ka baxayaan iyo in qorshuhu ugu dambayn horseedi doono in dhammaan ciidamada Uganda laga saaro Soomaaliya.
Kulankii Museveni iyo Xasan Sheekh ee Kampala
Bixitaanka ciidamada Uganda ayaa yimid kadib kulan heer sare ah oo 26-kii Oktoobar magaalada Entebbe ku dhexmaray Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madaxweynaha Uganda Yoweri Museveni.
Sida ay sheegtay Madaxtooyada Uganda, labada madaxweyne ayaa ka wada hadlay xaaladda amniga Soomaaliya, dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo xiriirka labada dal.
Wararka ayaa tilmaamaya in Madaxweyne Xasan Sheekh uu isku dayay inuu Uganda ku qanciyo inay sii joogteyso ciidamadeeda Soomaaliya, gaar ahaan deegaannada ay adag tahay in ciidamada Soomaaliya si degdeg ah ula wareegaan masuuliyadda amniga.
Hase yeeshee, kulankaasi ma uusan soo saarin heshiis si rasmi ah loogu dhawaaqay oo lagu kordhinayo muddada joogitaanka ciidamada Uganda.
Ilo xog-ogaal ah oo lagu xusay warbixinnadii hore ayaa sheegay in Madaxweyne Museveni uu Madaxweyne Xasan Sheekh u caddeeyay qorshe qayb ka mid ah ciidamada Uganda looga saarayo Soomaaliya ugu dambayn 15-ka Nofeembar 2026.
Intii uu kulanku socday, Museveni ayaa sidoo kale adkeeyay muhiimadda ay leedahay midnimada siyaasadeed ee Soomaalida, isagoo tilmaamay in khilaafaadka gudaha ay caqabad ku yihiin dadaallada lagu xaqiijinayo amniga iyo xasilloonida dalka.
Shabeellaha Hoose oo Ka Mid ah Gobollada ay Ciidamada Uganda Ka Baxayaan
Gobolka Shabeellaha Hoose ayaa la filayaa inuu ka mid noqdo meelaha sida weyn ay u saamayn doonto dhimista ciidamada Uganda.
Wararka ayaa tilmaamaya in deegaanno ay ka mid yihiin Baraawe, Buulo Mareer, Qoryooley iyo Janaale ay ka mid noqon karaan goobaha uu qorshaha bixitaanku saameynayo.
Ciidamada Uganda ayaa muddo dheer saldhigyo ku lahaa gobolka Shabeellaha Hoose, iyagoo ka qayb qaadanayay sugidda amniga, ilaalinta magaalooyinka iyo taageeridda hawlgallada ciidamada Soomaaliya.
Wararka ayaa sidoo kale sheegaya in daadgureyn dheeraad ah la qorsheeyay horraanta bisha Nofeembar, gaar ahaan ilaa 4-ta Nofeembar.
Hase yeeshee, weli lama shaacin liis rasmi ah oo dhammaan saldhigyada la wareejinayo iyo cutubyada ciidamada Soomaaliya ee la wareegi doona masuuliyadda amniga.
Arrintan ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan awoodda ciidamada Soomaaliya ee ay ku buuxin karaan meelaha ay ka baxaan ciidamada Uganda.
Shabeellaha Hoose ayaa weli ka mid ah gobollada ay Al-Shabaab dhaqdhaqaaqyada ka waddo, gaar ahaan deegaannada miyiga ah iyo waddooyinka muhiimka u ah isku socodka Muqdisho iyo gobollada koonfureed.
Haddii bixitaanka ciidamada Uganda uusan la socon qorshe amni oo si wanaagsan loo diyaariyay, waxaa jirta cabsi ah in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysan karto firaaq kasta oo amni oo soo baxa.
Doorkii Uganda ee Soomaaliya Tan iyo 2007
Uganda ayaa ahayd dalkii ugu horreeyay ee Afrikaan ah ee ciidamo usoo dira Soomaaliya, iyadoo bishii Maarso 2007 ciidamadeedii ugu horreeyay ay Muqdisho yimaadeen, kana mid noqdeen hawlgalkii Midowga Afrika ee AMISOM.
Xilligaas, Soomaaliya waxay wajahaysay xaalad amni oo aad u adag, iyadoo dowladda ay taageerayeen beesha caalamka ay la tacaalaysay kooxo hubaysan.
Ciidamada Uganda ayaa door muhiim ah ka qaatay ilaalinta xarumaha dowladda iyo hawlgalladii Al-Shabaab looga saaray qaybo badan oo Muqdisho ah.
Sanadihii xigay, Uganda waxay noqotay mid ka mid ah dalalka ugu waaweyn ee ciidamada ku biiriya hawlgallada Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Ciidamadeeda ayaa ka qayb qaatay dagaallo iyo hawlgallo lagu xaqiijinayay amniga deegaanno badan oo ku yaalla koonfurta Soomaaliya.
Mudadii ay joogeen Soomaaliya, ciidamada Uganda waxay sidoo kale la kulmeen khasaare nafeed oo ka dhashay weerarro, qaraxyo iyo dagaallo ay la galeen Al-Shabaab.
Bishii Abriil 2022, hawlgalkii AMISOM waxaa beddelay hawlgalkii ATMIS, kaas oo loogu talagalay in masuuliyadda amniga si tartiib tartiib ah loogu wareejiyo ciidamada Soomaaliya.
ATMIS waxaa markii dambe beddelay hawlgalka AUSSOM, oo si rasmi ah u billowday 1-dii Janaayo 2025.
AUSSOM ayaa loo aasaasay inuu taageero hay’adaha amniga Soomaaliya, sii wado hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, isla markaana fududeeyo wareejinta masuuliyadda amniga.
Dhaqaale Xumo Soo Wajahday Hawlgallada Midowga Afrika
Bixitaanka ciidamada Uganda ayaa kusoo beegmaya xilli hawlgalka AUSSOM uu wajahayo caqabado dhaqaale iyo hubanti la’aan ku saabsan maalgelinta caalamiga ah.
Dhaqaale yaraanta ayaa cadaadis saartay awoodda hawlgalka ee lagu daboolayo kharashaadka ciidamada, qalabka, gaadiidka iyo taageerada saadka.
Xafiiska Qaramada Midoobay ee Taageerada Soomaaliya (UNSOS) ayaa bixiya taageero muhiim ah oo dhinaca saadka ah oo loogu talagalay hawlgalka Midowga Afrika.
Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa qaraarkii 2809 ee la ansixiyay Diseembar 2025 ku kordhiyay muddada hawlgalka AUSSOM ilaa 31-ka Diseembar 2026.
Warbaahinta Uganda ayaa hore u soo hadal qaaday in hoos u dhaca maalgelinta iyo hubanti la’aanta taageerada caalamiga ahi ay saamayn ku yeelanayaan joogitaanka ciidamada dalkaas ee Soomaaliya.
Maxay Ka Dhigan Tahay Bixitaanka Uganda?
Dhimista ciidamada Uganda ayaa noqon karta imtixaan weyn oo soo wajaha Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo hay’adaha amniga dalka.
Muddo ku dhow labaatan sano, ciidamada Uganda waxay qayb muhiim ah ka ahaayeen hawlgallada militari ee ka socday Soomaaliya, gaar ahaan Muqdisho iyo gobolka Shabeellaha Hoose.
Bixitaankooda ayaa kordhin kara culayska saaran ciidamada Soomaaliya, kuwaas oo laga filayo inay la wareegaan saldhigyada militari, sugaan waddooyinka muhiimka ah, isla markaana ka hortagaan weerarrada Al-Shabaab.