MUQDISHO, Soomaaliya — 31-ka Oktoobar 2026 — Howlgalka Qaramada Midoobay ee Kaalmada Ku-meelgaarka ah ee Soomaaliya (UNTMIS) ayaa maanta si rasmi ah u soo gabagabeeyay waajibaadkiisii shaqo, taas oo soo afjareysa in ka badan 13 sano oo Qaramada Midoobay ay Soomaaliya ka waday howlgal siyaasadeed oo lagu taageerayay dib-u-dhiska hay’adaha dowladda, horumarinta amniga, dib-u-heshiisiinta iyo xoojinta nidaamka dowladnimo.
Soo afjaridda howlgalka ayaa timid kaddib hannaan kala-guur ah oo socday muddo laba sano ah, kaas oo ay codsatay Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana uu ansixiyay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Intii uu socday hannaankaasi, mas’uuliyadihii uu hayay UNTMIS ayaa si tartiib tartiib ah loogu wareejinayay hay’adaha dowladda Soomaaliya iyo hay’adaha kale ee Qaramada Midoobay.
Inkasta oo UNTMIS uusan ahayn howlgal ciidan oo si toos ah uga qaybqaata dagaallada, haddana wuxuu door muhiim ah ka soo qaatay dib-u-habeynta hay’adaha amniga, horumarinta booliska iyo isku dubbaridka taageerada caalamiga ah ee la xiriirta xasillinta Soomaaliya.
Taariikhda Howlgalka: Laga Soo Bilaabo UNSOM ilaa UNTMIS
Taariikhda howlgalka ayaa dib ugu laabaneysa bishii Juun 2013, markaas oo Qaramada Midoobay ay Soomaaliya ka hirgelisay Howlgalka Kaalmada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOM).
Howlgalka UNSOM ayaa loo aasaasay inuu taageero dib-u-dhiska hay’adaha dowliga ah, geeddi-socodka siyaasadeed, ilaalinta xuquuqda aadanaha, dib-u-heshiisiinta iyo horumarinta nidaamka caddaaladda.
Soomaaliya ayaa xilligaas ka soo kabaneysay burbur dowladeed, dagaallo sokeeye iyo xaalado amni oo muddo dheer saameyn ku yeeshay awoodda hay’adaha qaranka.
1-dii Nofeembar 2024, howlgalka UNSOM ayaa loo beddelay UNTMIS, iyadoo la raacayay Qaraarka Golaha Ammaanka ee tirsigiisu yahay 2753.
Isbeddelkaasi wuxuu bilow u ahaa hannaan laba sano ah oo loogu talagalay in Soomaaliya ay si tartiib tartiib ah ula wareegto mas’uuliyadihii uu hayay howlgalka Qaramada Midoobay.
Bishii Diseembar 2025, Golaha Ammaanka ayaa ansixiyay Qaraarka 2809, kaas oo xaqiijiyay in howlgalka UNTMIS uu si rasmi ah u dhammaanayo 31-ka Oktoobar 2026.
Doorkii UNTMIS ee Amniga iyo Dib-u-dhiska Ciidamada Soomaaliya
Mid ka mid ah dhinacyadii muhiimka ahaa ee howlgalka UNTMIS ayaa ahaa taageeridda dib-u-habeynta hay’adaha amniga Soomaaliya.
Si ka duwan howlgallada militari ee Midowga Afrika, UNTMIS ma lahayn ciidamo dagaal oo si toos ah uga qaybqaata howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, mana ahayn hay’ad hoggaamisa ciidamada Soomaaliya.
Hase yeeshee, howlgalka ayaa Dowladda Federaalka Soomaaliya kala shaqeynayay dhismaha hay’ado amni oo xirfad leh, isla xisaabtan leh, isla markaana awood u yeesha inay si madax-bannaan u gutaan waajibaadkooda.
Taageerada howlgalka waxaa ka mid ahaa horumarinta Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, dib-u-habeynta nidaamka caddaaladda, maamulka hay’adaha amniga iyo xoojinta ilaalinta xuquuqda aadanaha.
Sidoo kale, UNTMIS wuxuu gacan ka geysanayay isku xirka Dowladda Soomaaliya, Midowga Afrika iyo saaxiibbada caalamiga ah ee taageera dib-u-dhiska iyo xasillinta dalka.
Ujeeddada dadaalladaasi waxay ahayd in Soomaaliya ay yeelato hay’ado amni oo awood u leh ilaalinta nabadda iyo kala dambeynta, iyadoo hoos loo dhigayo ku-tiirsanaanta taageerada dibadda.
Dagaalka Al-Shabaab iyo Taageerada Beesha Caalamka
Howlgalka UNTMIS ayaa Soomaaliya ka shaqeynayay xilli kooxda Al-Shabaab ay weli ahayd mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee amniga dalka.
Kooxda ayaa sii waday weerarro ka dhan ah ciidamada dowladda, xarumaha maamulka, dadka rayidka ah iyo ciidamada caalamiga ah ee taageera Soomaaliya.
Inkasta oo ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika ay si toos ah u fulinayeen howlgallada militari, UNTMIS wuxuu diiradda saarayay taageerada siyaasadeed, talo-siinta hay’adaha iyo isku dubbaridka dadaallada xasillinta.
Qaramada Midoobay ayaa marar badan ku adkeysatay in la dagaallanka Al-Shabaab uusan ku koobnaan karin awood militari oo keliya, balse ay muhiim yihiin dowladnimo shaqeyneysa, dib-u-heshiisiin, caddaalad iyo horumar dhaqaale.
Si kastaba ha ahaatee, weerarrada iyo dhaqdhaqaaqyada Al-Shabaab ee ka socda qeybo ka mid ah Soomaaliya ayaa muujinaya in caqabadaha amni ee dalka aysan weli dhammaan.
Maxay Ku Kala Duwan Yihiin UNTMIS, AUSSOM iyo UNSOS?
Soo afjaridda howlgalka UNTMIS macnaheedu ma aha in dhammaan howlgalladii Qaramada Midoobay iyo taageeradii amni ee caalamiga ahayd ay Soomaaliya ka baxayaan.
Waxaa jira saddex howlgal oo kala duwan, kuwaas oo lahaa ama weli leh waajibaad kala gaar ah.
UNTMIS: Wuxuu ahaa howlgal siyaasadeed oo Qaramada Midoobay ay ku taageereysay dowladnimada, dib-u-heshiisiinta, xuquuqda aadanaha iyo dib-u-habeynta hay’adaha amniga.
AUSSOM: Waa Howlgalka Taageerada iyo Xasillinta Soomaaliya ee Midowga Afrika, kaas oo beddelay ATMIS bishii Janaayo 2025. Howlgalkaasi wuxuu taageeraa ciidamada Soomaaliya ee la dagaallanka Al-Shabaab iyo xasillinta deegaannada.
UNSOS: Waa Xafiiska Qaramada Midoobay ee Taageerada Soomaaliya, kaas oo bixiya taageerada saadka iyo adeegyada kale ee loo oggolaaday ciidamada Midowga Afrika iyo qeybo ka mid ah ciidamada Soomaaliya.
Sida uu dhigayo Qaraarka Golaha Ammaanka ee 2809, oggolaanshaha howlgalka AUSSOM wuxuu soconayaa ilaa 31-ka Diseembar 2026, halka UNSOS uu sii wadayo taageerada saadka ee waajibaadkiisa ku xusan.
Sidaas darteed, dhammaadka UNTMIS ma aha dhammaadka joogitaanka ciidamada Midowga Afrika ama dhammaan taageerada amni ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya.
Dowladda Soomaaliya oo La Wareegeysa Mas’uuliyado Dheeraad ah
Go’aanka lagu soo afjarayo UNTMIS wuxuu ka tarjumayaa dadaalka Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ku aaddan inay si buuxda ula wareegto mas’uuliyadda horumarinta hay’adaha dowliga ah.
Intii lagu jiray hannaanka kala-guurka, mas’uuliyiinta Qaramada Midoobay iyo kuwa Soomaaliya ayaa ka wada shaqeynayay qorshe lagu wareejinayo howlaha uu hayay UNTMIS.
Howlahaasi waxaa ka mid ahaa taageerada doorashooyinka, dowladnimada, xuquuqda aadanaha, sharciga, caddaaladda iyo dib-u-habeynta amniga.
Munaasabad lagu sagootinayay howlgalka oo dhacday 27-kii Oktoobar 2026, mas’uulka hoggaaminayay UNTMIS, Raisedon Zenenga, ayaa carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la ilaaliyo horumarkii la gaaray, isla markaana hay’adaha Soomaaliya ay sii wadaan mas’uuliyadihii lagu wareejiyay.
Qaramada Midoobay ayaa hannaankan ku tilmaantay tallaabo muhiim ah oo Soomaaliya ugu dhaqaaqeyso isku-filnaansho iyo lahaanshaha go’aannada mustaqbalkeeda.
Khilaafaadka Siyaasadeed iyo Caqabadaha Amni ee Weli Taagan
Howlgalka UNTMIS ayaa soo dhammaanaya xilli Soomaaliya ay weli wajahayo caqabado siyaasadeed iyo kuwo amni.
Khilaafaadka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah Dowlad-goboleedyada, murannada dastuurka, hannaanka doorashooyinka iyo awood-qeybsiga ayaa weli ka mid ah arrimaha saameeya xasilloonida siyaasadeed ee dalka.
Dhanka kale, Al-Shabaab ayaa weli khatar ku ah amniga, gaar ahaan deegaannada ay ku yar tahay awoodda hay’adaha dowladda iyo adeegyada bulshada.
Xaaladahan ayaa muujinaya muhiimadda ay leedahay in dib-u-heshiisiinta siyaasadeed iyo dib-u-dhiska hay’adaha amniga ay isla socdaan.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in Dowladda Federaalka, Dowlad-goboleedyada iyo saaxiibbada caalamiga ahi ay yeeshaan wada shaqeyn joogto ah si loo ilaaliyo horumarkii la gaaray.
Maxaa Xiga Dhammaadka UNTMIS?
Inkasta oo UNTMIS uu maanta soo afjarayo waajibaadkiisii, Qaramada Midoobay waxay Soomaaliya ku sii lahaan doontaa hay’ado iyo barnaamijyo ka shaqeeya gargaarka bani’aadannimo, horumarinta dhaqaalaha, xuquuqda aadanaha iyo nabadeynta.
Wada shaqeynta Dowladda Soomaaliya, Midowga Afrika iyo saaxiibbada caalamiga ah ayaa sidoo kale sii socon doonta.
Dhammaadka UNTMIS wuxuu Soomaaliya u yahay marxalad cusub oo lagu qiimeyn doono awoodda hay’adaha qaranka ee ilaalinta amniga, xoojinta dowladnimada iyo sii wadista dib-u-habeyntii la bilaabay.
In ka badan 13 sano oo Qaramada Midoobay ay Soomaaliya ka waday howlgallo siyaasadeed ayaa gacan ka geystay dhismaha hannaan lagu taageerayo dowladnimada, dib-u-heshiisiinta iyo horumarinta hay’adaha amniga.
Hase yeeshee, caqabadaha siyaasadeed, amni iyo dhaqaale ee dalka ka jira ayaa muujinaya in weli loo baahan yahay dadaal dheeraad ah.
Gabagabadii, iyadoo UNTMIS uu maanta albaabbada u laabayo howlgalka uu Soomaaliya ka waday, waxaa bilaabanaya marxalad cusub oo mas’uuliyadda ugu weyn ee nabadda, amniga iyo mustaqbalka siyaasadeed ee dalka ay sii kordheyso inay garbaha u saarnaato hoggaanka iyo hay’adaha Soomaaliyeed.