MUQDISHO, Soomaaliya — Luulyo 28, 2026 — Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska ayaa wada dadaallo lagu doonayo in mar kale la isugu keeno madaxda sare ee siyaasadda Soomaaliya si loo gaaro heshiis siyaasadeed, sida ay sheegeen ilo xog ogaal ah oo ku dhow dadaallada diblomaasiyadeed ee Muqdisho. Wadahadallada la qorsheynayo ayaa la filayaa inay ku lug yeeshaan Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, hoggaamiyeyaasha mucaaradka iyo maamul goboleedyada, xilli khilaafyo ka taagan yihiin doorashooyinka, dastuurka iyo hannaanka dowladnimada.
Dalalka reer Galbeedka ayaa dadaallo cusub ka wada Soomaaliya si loo qabto kulan siyaasadeed oo heer sare ah oo dhex mara dowladda Federaalka iyo dhinacyada mucaaradka, sida ay xaqiijiyeen ilo ku dhow arrimaha siyaasadda.
Kulanka la doonayo in la qabto waxaa lagu wadaa in ay ka qeyb galaan Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, hoggaamiyeyaasha Jubbaland iyo Puntland, Golaha Samatabixinta iyo Mucaaradka ee Muqdisho, iyo siyaasiyiin kale oo saameyn ku leh siyaasadda dalka.
Sida ay sheegeen ilo xog ogaal ah, ujeeddada kulankan ayaa ah in lagu gaaro heshiis siyaasadeed oo wax looga qabanayo khilaafaadka ku saabsan doorashooyinka, dib-u-eegista dastuurka iyo jihada siyaasadeed ee dalka.
Si kastaba, ilo ku dhow arrimahaasi ayaa sheegay in rajada laga qabo in heshiis degdeg ah laga gaaro wada-hadallada ay weli hooseyso, sababo la xiriira kala aragti duwanaanshaha xooggan ee u dhexeeya dowladda Federaalka iyo mucaaradka.
Khilaafka siyaasadeed ayaa sii xoogeysanayay kadib markii ay soo baxeen muranno la xiriira muddo xileedka dowladda, hannaanka doorashada iyo isbeddellada dastuuriga ah.
Qaar ka mid ah dhinacyada mucaaradka ayaa ku doodaya in dalka uu galay xaalad siyaasadeed oo u baahan heshiis qaran, halka dowladda Federaalka ay ku adkeysaneyso in ay sharci ahaan u sii waddo waajibaadkeeda.
Cadaadiska Caalamiga ah iyo Dadaallada Diblomaasiyadeed
Ilo xog ogaal ah ayaa sheegay in dowladaha reer Galbeedka ay kordhiyeen dadaallada diblomaasiyadeed si looga hortago in geeddi-socodkii dowlad dhiska Soomaaliya uu dib u dhac kale ku yimaado.
Soomaaliya ayaa muddo dheer taageero dhaqaale iyo mid siyaasadeed ka heshay beesha caalamka, iyadoo malaayiin doollar lagu bixiyay dhismaha hay’adaha dowladda, amniga, iyo horumarinta nidaamka siyaasadeed.
Dalalka taageera Soomaaliya ayaa walaac ka muujinaya in khilaaf siyaasadeed oo daba dheeraada uu saameyn ku yeelan karo howlaha dowladda, dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo iskaashiga amniga.
Wararka ayaa sheegaya in mid ka mid ah dalalka reer Galbeedka uu ku cadaadinayo hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed inay gaaraan heshiis siyaasadeed, iyadoo laga digayo in haddii xal la waayo ay imaan karaan isbeddello ku wajahan habka siyaasadeed ee dalka.
Qaar ka mid ah fikradaha miiska saaran ayaa la sheegay inay ku jiraan dib-u-eegis lagu sameeyo hannaanka siyaasadeed ee hadda jira iyo in si ballaaran loola macaamilo dhinacyada kala duwan ee siyaasadda Soomaaliya.
Soomaaliya ayaa tan iyo burburkii dowladdii dhexe sanadkii 1991 la tacaaleysay caqabado siyaasadeed oo la xiriira awood qeybsiga, doorashooyinka iyo dhismaha hay’adaha dowladda.
Xiriirka dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah maamul goboleedyada ayaa marar badan xumaaday sababo la xiriira khilaafaadka ku saabsan awoodaha dowladda dhexe, doorashooyinka iyo arrimaha dastuurka.
Puntland iyo Jubbaland ayaa horey uga soo horjeestay qaar ka mid ah qorshayaasha dowladda Federaalka, gaar ahaan arrimaha la xiriira wax-ka-beddelka dastuurka iyo nidaamka doorashada, iyagoo ku baaqay wada-tashi ballaaran.
Sidoo kale, mucaaradka siyaasadeed ee Muqdisho ayaa dalbaday in la qabto wada-hadal qaran ka hor inta aan la qaadin tallaabooyin waaweyn oo saameynaya mustaqbalka siyaasadeed ee dalka.
Dowladda Federaalka Soomaaliya weli si rasmi ah ugama aysan hadlin faahfaahinta dadaallada cusub ee lagu doonayo in lagu qabto wada-hadalka siyaasadeed.
Mas’uuliyiinta dowladda ayaa horey u sheegay inay diyaar u yihiin wada-shaqeyn iyo wada-hadal lala yeesho dhinacyada siyaasadeed ee dalka, iyagoo difaacaya qorshayaasha dib-u-habeynta ay wadaan.
Dhanka kale, hoggaamiyeyaasha mucaaradka iyo maamul goboleedyada ayaan weli si rasmi ah u xaqiijin inay ka qeyb geli doonaan kulan cusub oo siyaasadeed.
Heshiis siyaasadeed oo dhex mara dowladda Federaalka, mucaaradka iyo maamul goboleedyada ayaa yareyn kara xiisadaha siyaasadeed, isla markaana abuuri kara hannaan cad oo loo wajaho doorashooyinka iyo dib-u-habeynta dastuurka.
Haddii aan xal laga gaarin khilaafaadka jira, waxaa suuragal ah in ay sii xoogeystaan kala qeybsanaanta siyaasadeed, taas oo saameyn ku yeelan karta maamulka dalka, amniga iyo taageerada caalamiga ah.
Arrintan ayaa ku soo beegmaysa xilli Soomaaliya ay weli waddo dagaal ka dhan ah Al-Shabaab isla markaana ay ku tiirsan tahay taageerada caalamka ee dhinacyada amniga iyo horumarinta.