Khamiis , Juun 4, 2026 (Baidoa Online) -Wafdi heer sare ah oo ka socday Turkiga oo la filayay inuu Khamiista soo gaaro Muqdisho ayaa dib u dhigay safarkiisii qorshaysnaa, kadib iska horimaadyo hubeysan oo ka dhacay caasimadda Soomaaliya oo dhex maray ciidamada dowladda iyo xoogag la safan mucaaradka, sida ay xaqiijiyeen ilo siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed oo arrinta la socda.
Wafdigan ayaa la sheegay inuu qorsheynayay inuu fududeeyo wada-hadallo lagu dejinayo xiisadda u dhaxaysa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka, iyadoo muran xooggan uu ka taagan yahay hannaanka doorashooyinka iyo arrimaha dastuurka dalka.
Dib u dhaca socdaalka ayaa yimid hal maalin kadib markii dagaallo ka qarxeen Muqdisho, kuwaas oo dhex maray ciidamada dowladda iyo xoogag taageersan mucaaradka, oo ay ku jiraan Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo Ra’iisul Wasaarihii hore Xasan Cali Khayre.
Wararka amniga ayaa tilmaamaya in ciidamada dowladda iyo kuwa mucaaradku ay weli isku horfadhiyaan qaybo ka mid ah degmada Cabdicasiis, taasoo sare u qaaday walaaca laga qabo in xaaladdu sii xumaato.
Sababta Hawlgalka Turkigu Muhiim u Yahay
Tobankii sano ee la soo dhaafay, Turkigu wuxuu noqday mid ka mid ah saaxiibbada ugu saamaynta badan Soomaaliya, isagoo xiriirro xooggan ku leh dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo horumarinta dalka.
Mas’uuliyiin Turki ah ayaa la sheegay inay ka fikirayeen door ay ku dhexdhexaadiyaan dhinacyada siyaasadda Soomaaliya xilli dalka uu wajahayo hubanti la’aan siyaasadeed oo sii kordheysa.
Si kastaba ha ahaatee, ilo ka tirsan mucaaradka ayaa sheegaya in ay jireen diidmooyin xooggan oo ku saabsan in Ankara ay noqoto dhexdhexaadiyaha ugu weyn. Hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa ku doodaya in Turkigu aad ugu dhow yahay maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, taasoo adkaynaysa in loo arko dhexdhexaadiye dhexdhexaad ah.
Mucaaradku waxay ku adkaysanayaan in muddo-xileedka Madaxweynaha uu dhammaaday 15-kii May 2026, waxayna su’aal geliyeen sharciyadda sii joogitaankiisa xilka. Dowladda Federaalka iyo taageerayaasheeda ayaa si adag u diiday aragtidaas.
Mucaaradka oo Doorbidaya Dhexdhexaadin Reer Galbeedku Hoggaaminayo
Doodda ku saabsan cidda dhexdhexaadinaysa khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa noqotay caqabad weyn oo hor taagan dadaallada diblomaasiyadeed ee Turkiga.
Ilo siyaasadeed ayaa sheegay in qaybo badan oo mucaaradka Muqdisho ku sugan, iyo sidoo kale madaxda Jubbaland iyo Puntland, ay kalsooni badan ku qabaan dhexdhexaadin ay hoggaaminayaan beesha caalamka, gaar ahaan Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Midowga Yurub, Boqortooyada Midowday iyo Maraykanka.
Mucaaradku waxay aaminsan yihiin in dhinacyadan ay ka dhexdhexaad badan yihiin arrimaha la xiriira muranka doorashooyinka iyo dastuurka Soomaaliya.
Dhanka kale, qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa si cad uga soo horjeestay in Turkigu hoggaamiyo wada-hadallada, iyagoo ku doodaya in xiriirka dhow ee uu la leeyahay Dowladda Federaalka uu dhaawacayo dhexdhexaadnimadiisa.
Sidaas darteed, diblomaasiyiinta Turkiga ayaa la sheegay inay ku adkaatay inay helaan taageerada guud ee dhinacyada mucaaradka si ay u aqbalaan hindise kasta oo Ankara hoggaaminayso.
Falanqeeyayaasha siyaasadda ayaa xusay in guusha dhexdhexaadintu aysan ku xirnayn oo keliya awoodda diblomaasiyadeed, balse ay si weyn ugu xiran tahay kalsoonida iyo aragtida laga qabo dhexdhexaadnimada.
Aragtida ah in Turkigu La Safan Yahay Dowladda Federaalka
Dhaliilaha loo jeedinayo Turkiga ayaa sii xoogaystay kadib markii muranka ku saabsan sii joogitaanka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu noqday udub-dhexaadka xiisadda siyaasadeed.
Mucaaradka ayaa tilmaamay kulammo dhex maray Madaxweynaha iyo saraakiil sare oo Turki ah, oo uu ku jiro safiirka Turkiga, kuwaas oo ka dhacay Villa Soomaaliya.
Inkasta oo kulamada noocaas ahi ay yihiin dhaqan diblomaasiyadeed oo caadi ah, haddana qaar ka mid ah taageerayaasha mucaaradka iyo bulshada rayidka ah ayaa u arkay calaamad muujinaysa in Turkigu dhinac la saftay dowladda.
Waxaa sidoo kale jiray warar iyo sheegashooyin ay faafiyeen ilo la xiriira mucaaradka iyo xisaabaad goboleedyo, kuwaas oo ku andacoonaya in diyaaradaha dagaalka Turkiga ee F-16 ay duullimaadyo hoose ku sameeyeen Muqdisho iyo Baydhabo toddobaadyadii la soo dhaafay.
Si kastaba ha ahaatee, sheegashooyinkan si madax-bannaan looma xaqiijin, mana jirto caddeyn rasmi ah oo ka timid dowladda Turkiga ama Dowladda Federaalka Soomaaliya.
Eedeymo Ka Soo Baxay Baydhabo iyo Koonfur Galbeed
Warar ka soo baxaya Baydhabo ayaa sii kordhiyay doodaha ku saabsan doorka Turkiga ee Soomaaliya.
Sida ay sheegayaan ilo maxalli ah iyo xogo la xiriira mucaaradka, gaadiid iyo qalab ay isticmaalaan ciidamada Turkigu tababaray ayaa lagu eedeeyay in loo adeegsaday hawlgallo lagu cabsi gelinayo ama lagu dhibaateynayo dad rayid ah oo ku nool qaybo ka mid ah Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed.
Eedeymahan ayaa kusoo aadaya hadallo hore oo loo nisbeeyay Madaxweynaha Koonfur Galbeed Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen), kaas oo marar hore ku eedeeyay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo gaadiidka gaashaaman ee Turkigu taageero inay door ku lahaayeen hawlgallo saameeyay bulshooyinka gobolka.
Sheegashooyin Ku Saabsan Adeegsiga Qalab Turki Ah Ee Dagaallada Muqdisho
Warar kale oo ka soo baxay Muqdisho ayaa sheegaya in gaadiid gaashaaman oo Turkigu siiyay Soomaaliya loo adeegsaday dagaalladii dhawaan ka dhacay degmada Cabdicasiis.
Sida ay sheegayaan ilo la xiriira mucaaradka iyo qoraallo lagu baahiyay baraha bulshada, gaadiidkan ayaa lagu arkay dagaallo ka dhacay xaafado ay ku jiraan goobo rayidku deggan yahay, gaar ahaan deegaanka Mirinaayo.
Qaar ka mid ah ilo mucaarad ah ayaa sidoo kale ku andacooday in laba gaari oo gaashaaman oo la rumeysan yahay inay asal ahaan ka yimaadeen Turkiga lagu burburiyay dagaallada.
Wararkan waxaa la socday sawirro iyo muuqaallo la sheegay inay ka yimaadeen goobaha dagaalka.
Haddii xogahan la xaqiijiyo, waxay sii kordhin karaan dareenka siyaasadeed ee ku xeeran kaalinta ay taageerada militari ee shisheeye ku leedahay Soomaaliya, waxayna sii qoto dheereyn karaan kalsooni darrada mucaaradku ka qabaan dhexdhexaadnimada Turkiga.
Maxay Arrintani Muhiim u Tahay?
Caqabadda ugu weyn ee haysata Turkiga ma aha saameyn la’aan. Ankara weli waa mid ka mid ah saaxiibbada ugu muhiimsan Soomaaliya dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo horumarinta.
Hase yeeshee, caqabadda ugu weyn ayaa ah helitaanka kalsoonida siyaasadeed ee looga baahan yahay dhexdhexaadiye.
Haddii mucaaradka muhiimka ahi ay sii wadaan aragtida ah in Turkigu la safan yahay Dowladda Federaalka, Ankara way ku adkaan kartaa inay noqoto dhexdhexaadiyaha ugu weyn ee wada-hadallada.
Taasi waxay kordhin kartaa cadaadiska ku wajahan in dadaallada xalinta khilaafka ay hoggaamiyaan isbahaysiyo ballaaran oo caalami ah, oo ay ku jiraan Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Midowga Yurub, Boqortooyada Midowday iyo Maraykanka, kuwaas oo dhammaantood taageersan wada-hadal looga hortagayo in xiisadda siyaasadeed ee Soomaaliya ay sii kororto.
